საშინაო და საგარეო პოლიტიკის აქტუალურ თემებზე „ინტერპრესნიუსი“ იურისტს, პოლიტიკის ანალიტიკოსს, გია ხუხაშვილს ესაუბრა.

- ბატონო გია, სასურსათო პროდუქციის ფასებთან დაკავშირებით დიდი კამპანიაა დაწყებული.

გასულ კვირას ამ საკითხებთან დაკავშირებით პრემიერი ირაკლი კობახიძე სასურსათო ქსელების მფლობელებს შეხვდა. იქედან გამოსულმა ბიზნესმენებმა თქვეს რომ გარკვეულ პროდუქტებზე ფასი დაწევა შესაძლებელიაო.

ამავე საკითხებზე პრემიერ-მინისტრი სასურსათო პროდუქციის ფასებთან დაკავშირებით მოქმედი სამთავრობო საკოორდინაციო კომისიის ფორმატში ქართველ მწარმოებლებს შეხვდა.

ფასები მაღალია საკმაოდ, მაგრამ სასურსათო ქსელებში პროდუქტები რომ ძირითადად რუსულია, ფაქტია. თქვენი დაკვირვებით, რას სწავლობენ და სავარაუდოდ, რა შედეგის მიღწევა სურს სურსათის ფასებთან დაკავშირებით?

- მე არ მგონია რომ სურსათის ფასებთან დაკავშირებით ხელისუფლების ამოცანაა რაიმე კონკრეტული შედეგის მიღწევაა.

რაც ახლა სურსათის ფასებთან დაკავშირებით ხდება, ირაკლი კობახიძის იაფფასიანი, პოპულისტური პიარ-კამპანიაა. ერთგვარად, „ნიანგის ცრემლების“ ღვრაა, თითქოს მას გული შესტკივა სურსათის მაღალ ფასებზე.

ამგვარ დასკვნას იმიტომ ვაკეთებ, რომ იმ მეთოდებით ცდილობენ ფასების დარეგულირებას, რომლითაც ცივილიზებულ სამყაროში არავინ მოქმედებს. ფასებთან დაკავშირებით სუს-ის, პროკურატურის და სხვა ასეთი ინსტიტუტების ჩართვა, სრული აბსურდია. ნებისმიერ დისტრიბიუტორს აქვს სრული უფლება ნებისმიერი ფასნამატი დაადოს თავის მომსახურებას. საბაზრო ეკონომიკის პირობებში ფასების კონტროლი არ ხდება. სამართლებრივი რეაგირება რა ფორმით უნდა მოხდეს აბსოლუტურად გაუგებარია. ხელისუფლების მხრიდან ნებისმიერი ჩარევა ფასწარმოქმნაში იქნება კანონის პირდაპირი დარღვევა.

იმ მეთოდებით ცდილობენ ფასების დარეგულირებას, რომლითაც ცივილიზებულ სამყაროში არავინ მოქმედებს. ფასებთან დაკავშირებით სუს-ის, პროკურატურის და სხვა ასეთი ინსტიტუტების ჩართვა, სრული აბსურდია

შესაბამისად, გამოდის რომ ხელისუფლება ცდილობს ბიზნესის დაშინებას. ფასებთან დაკავშირებით კანონიერად ძალოვნებს რაიმეს გაკეთება არ შეუძლიათ. შემიძლია დავადასტურო, რომ რა თქმა უნდა, ფასები მაღალია. ამის მიზეზი ხელისუფლების ეკონომიკურ პოლიტიკაშია ჩადებული და არა დისტრიბუტორების განსაკუთრებულ სიხარბეში.

ცივილიზებულ სამყაროში ფასების დარეგულირების ერთადერთი მეთოდი არის ჯანსაღი კონკურენციის უზრუნველყოფა. როგორც ვერტიკალურად მონოპოლიების აღკვეთის, ისე ჰორიზონტალურად მონოპოლიების აღკვეთის. მსხვილი და წვრილი ბიზნესის თანაბარ პირობებში ჩაყენება თავის თავად არეგულირებს ფასებს.

გარდა ამისა, ფასწარმოქმნაში ძალიან მაღალია კორუფციული ელემენტი. თავად ხელისუფლება აღიარებს რომ ქვეყანაში თურმე ყოფილა კორუფცია, ლამის მთელი მთავრობა ციხეში უზით. ვიღაცას 6 მილიონი უპოვეს, ვიღაცას 100 მილიონს სთხოვენ. თქვენ რა გგონიათ, ეს ფული საიდან მოდის?

ეს არის ფული, რომელიც პროდუქტის ღირებულებაშია ჩადებული. როდესაც ბიზნესმენს თხოვენ ქრთამს, მას თავისი ნებით ვიღაცასთან მიაქვს, ეს ყველაფერი ჰაერიდან კი არ ჩნდება. ეს ყველაფერი ფასწარმოქმნაში მონაწილეობს. პოლიტიკური ხარკის კომპონენტი, რომელიც ხელისუფლების პარტიულ სალაროშია გადახდილი, არჩევნების წინ რიგში რომ დგებიან კომპანიები ფული შეიტანონ მმართველი პარტიის სალაროში.

ცივილიზებულ სამყაროში ფასების დარეგულირების ერთადერთი მეთოდი არის ჯანსაღი კონკურენციის უზრუნველყოფა. როგორც ვერტიკალურად მონოპოლიების აღკვეთის, ისე ჰორიზონტალურად მონოპოლიების აღკვეთის. მსხვილი და წვრილი ბიზნესის თანაბარ პირობებში ჩაყენება თავის თავად არეგულირებს ფასებს

ეს ფულები, ნებისმიერ ბიზნესმენს შეუძლია უთხრას ხელისუფლებას - მე თუ ტენდერი არ მოვიგე და დიდი ფასი არ დავადე, მე რომ შენთან ფული მომაქვს საიდან მოვიტანო? ასეთ რამეზე ხელისუფლებამ თვალი უნდა დახუჭოს.

ბიზნესმენები ამას ხელისუფლებას არ ეუბნებიან, მაგრამ, ხომ ყველამ იცის რომ ეს ასეა. პროდუქტის ფასში პოლიტიკური კომპონენტია ძალიან მაღალი და შესაბამისად ფასებთან დაკავშირებული კომპანია კამპანიად დარჩება.

- ნაკლებად მაქვს იმის მოლოდინი რომ უკრაინაში ომი მალე დასრულდება, მაგრამ, ეკონომიკური ზრდა უკრაინაში ომს უკავშირდებოდა ცხადია. ეს ზრდაც რომ მხოლოდ ვირტუალური და ხელოვნური იყო მგონი არც არავინ ფარავს.

ითქვა, რომ სურსათზე ფასების შემდეგ ხელისუფლება დააწესებს ფარმაცევტულ სფეროში და ნავთობპროდუქტების სფეროში ფასების შესწავლას.

ხომ არ შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ მაღალ ფასებთან დაწყებული ბრძოლა უკავშირდებოდეს იმ პერიოდისთვის სამზადისს, როცა უკრაინაში ომი რაღაც ფორმით მაინც დასრულდება და ქვეყნის შემოსავლები ისეთი მაღალი აღარ იქნება როგორც ეს უკრაინა-რუსეთის ომის მსვლელობისას იყო?

- ხელისუფლება ბიზნესს აკონტროლებს, ქართული ბიზნესი არ გამოირჩევა ხელისუფლების მიმართ დაუმორჩილებლობით, მაგრამ, ახლა ხელისუფლება ცდილობს კიდევ უფრო მეტი კონტროლი დააწესოს მასზე.

ფარმაცევტულ, თუნდაც ნავთობპროდუქტების შემოტანის სფეროშიც იგივე პრობლემაა. ჩვენი კანონმდებლობის მიხედვით ამ სფეროებისთვის მიცემულია მონოპოლიური მდგომარეობა. ნორმალურ ქვეყნებში არ შეიძლება ფარმაცევტულ კომპანიას ჰქონდეს თავისი საავადმყოფო, იმიტომ რომ ინტერესთა კონფლიქტია. ნებისმიერი ფარმაცევტული კომპანია დაინტერესებული იქნება თავის წამალს იძენდეს მისივე საავადმყოფო. იმ წამალს მერე რა ფასაც უნდა იმას დაადებს.

ჩვენთან ფარმაცევტულ კომპანიას აქვს საავადმყოფო, სადაზღვევო კომპანია, მე თავის დროზე ვიხუმრე ბარემ სასაფლაოებიც მათ ჰქონდეთ-თქო და სრული მონოპოლისტები იქნებიან-თქო.

ფარმაცევტულ, თუნდაც ნავთობპროდუქტების შემოტანის სფეროშიც იგივე პრობლემაა. ჩვენი კანონმდებლობის მიხედვით ამ სფეროებისთვის მიცემულია მონოპოლიური მდგომარეობა

ცივილიზებულ ქვეყნებში არსებობს აკრძალვები რომ თავიდან აიცილონ ინტერესთა კონფლიქტები, საბითუმოდ ნავთობის შემომტანებს აკრძალული აქვთ ჰქონდეთ თავისი ნავთობგასამართი სადგურები. ვიმეორებ, ასეა რომ აიცილონ ინტერესთა კონფლიქტები და კომპანიების მონოპოლიური მდგომარეობა.

ისრაელში, ბითუმად ნავთობპროდუქტების შემომტანს არა აქვს უფლება თავისი ნავთობგასამართი სადგური ჰქონდეს. ასეთი მიდგომებით თავიდან იცილებენ კომპანიების მიერ მონოპოლიური მდგომარეობის შექმნას, კარტელურ გარიგებებს.

ფასებთან დაკავშირებით ხელისუფლებამ „ნიანგის ცრემლები“ კი არ უნდა ღვაროს მონოპოლიების, კარტელების, ოლიგოპოლიების შექმნას უნდა შეუშალოს ხელი. თუ ქვეყანაში პოლიტიკური რისკებისაგან დაზღვეული ჯანსაღი კონკურენტული გარემო შეიქმნა, ასეთ შემთხვევაში ფასები თავის თავად დარეგულირდება. სხვა არანაირი ჩარევა ფასების რეგულირებას არ სჭირდება.

- რამდენიმე დღის წინ პრემიერმა ირაკლი კობახიძემ განაცხადა რომ პოლიტიკურ ცხოვრებაში დებატები უნდა დაუბრუნდეს.

თუმცა, ამ თემაზე შემდეგმა კომენტარებმა აჩვენა, რომ დებატების სრული სახით დაბრუნების მოლოდინი არ უნდა გვქონოდა.

ვითარებაში, როცა „ქართული ოცნება“ ხელისუფლებას ცენტრში და რეგიონებში ხელისუფლების ყველა შტოს სრულად აკონტროლებს, გაუგებარი დარჩა დებატების პოლიტიკურ ცხოვრებაში დაბრუნება რაში დასჭირდა.

დამკვირვებელთა ნაწილი თვლის რომ „საქართველოში პოლიტიკური კრიზისი ჩიხშია და ქვეყანაში პოლიტიკა აღარ არსებობს“. ნაწილი მიიჩნევს, რომ არაა გამორიცხული დებატების დაბრუნების იდეა იმას უკავშირდებოდეს რომ უკანასკნელ პერიოდში „ქართული ოცნების“ მხარდამჭერთა რაოდენობა თუ საგრძნობლად არ იკლებს, რომ არ იმატებს, ჩანს.

ვითარებაში, როცა ოპოზიცია ფრაგმენტიზებულია, როგორც ბევრი ამბობს „ოპოზიციას სიმძიმის ცენტრის შექმნის უნარი არ აქვს“, მაგრამ, ისიც ფაქტია რომ ხელისუფლება უხეში ხერხებით საზოგადოების კონსოლიდაციას ვერ ახერხებს.

თქვენ როგორ აღიქვით ამ თემაზე დაწყებული საუბარი? რა შეიძლება იყოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში დებატების დაბრუნების მიზანი? რისი მიღწევა სურს დებატების დაწყებით „ქართულ ოცნებას?

- ხელისუფლება ამბობს რომ დებატები უნდა გაიმართოს „ქართულ ოცნებასა“ და ხალხის ძალას“ შორის.

„ქართული ოცნება“ დემოკრატიის ილუზიებისა და ფასადის შექმნით არის დაკავებული. საუბრობს არა რეალური პოლიტიკური დისკუსიის დაწყებაზე, არამედ იმაზე, რომ უნდა გვქონდეს დებატების იმიტაცია. პოლიტიკური პროცესის ასე მართვა პირდაპირ კოპირებაა იმისა, რაც რუსეთში ხდებოდა და ახლაც ხდება.

რუსეთი თავის სისტემას ავტორიტარიზმს კი არა, არამედ „სუვერენულ დემოკრატიას“ ეძახის. ეს გულისხმობს ერთი დომინანტური პარტიისა და მისი სატელიტი პარტიების არსებობას და მათ შორის დისკუსიას.

„ქართული ოცნება“ დემოკრატიის ილუზიებისა და ფასადის შექმნით არის დაკავებული. საუბრობს არა რეალური პოლიტიკური დისკუსიის დაწყებაზე, არამედ იმაზე, რომ უნდა გვქონდეს დებატების იმიტაცია. პოლიტიკური პროცესის ასე მართვა პირდაპირ კოპირებაა იმისა, რაც რუსეთში ხდებოდა და ახლაც ხდება

ხელისუფლების მხრიდან დებატებზე საუბარი ცინიკურია, რადგან მის მიერ კონტროლირებად მედიაში არსებობს „შავი სიები“. მე მაგალითად, ყველა ხელისუფლებასთან აფილირებულ ტელევიზიებში „შავ სიებში“ ვარ. შესაძლოა. მე ჩემს თავზე მაღალი აზრის არ ვიყო, მაგრამ, ყველას ვისაც კრიტიკული ხედვა აქვს ხელისუფლების ქმედებებთან დაკავშირებით, ყველა ე.წ. „შავ სიაშია“.

ხელისუფლება, რომელიც მედიებში „შავ სიებს“ ქმნის, ჩვენ არ უნდა გვქონდეს ილუზია რომ რაიმე ტიპის დებატებზე წავა

- ვთქვათ ისეა, როგორც ამბობთ, იმ სახით დებატების დაწყებაზე, რაც დაანონსდა, მისი მიზანი სავარაუდოდ, რა შეიძლება იყოს?

- ხელისუფლება დღეს საერთაშორისო იზოლაციაშია, გარე სამყაროსთან ურთიერთობაში სუბიექტურობა აქვს დაკარგული, უცხოეთიდან ეუბნებიან გახსენით პოლიტიკური სივრცე, „ქართული ოცნება“, ნაცვლად იმისა რომ რეალურად გახსნან პოლიტიკური სივრცე, ახდენენ პოლიტიკური პროცესის იმიტაციას.

ვფიქრობ, დებატებზე გაჟღერებული ინიციატივა დასავლელი პარტნიორების დასანახად და მოსატყუებლად დაწყებული ვირეშმაკობაა.

- მსოფლიოში და ჩვენს ირგვლივ უამრავი რამ ხდება, ბევრი რამ შემაშფოთებელიც კი, როგორც რეგიონში, ისე მის მიღმა, და ჩვენი ქვეყანა არც ერთ დიდ თუ პატარა თემასთან კავშირში არაა.

ზოგი ამბობს, ამას ხელისუფლება განიცდისო, მაგრამ, არანაირად არ ჩანს, რომ ეს ასეა. მას რომ სდომოდა ამ პროცესების მონაწილე ყოფილიყო, არც ევროპას და არც ამერიკას არ გადავიკიდებდით.

ფაქტია, რომ ხელისუფლება ქვეყანაში ყველაფერს აკონტროლებს, მის ძალაუფლებას რეალურად არაფერი ემუქრება. იმაზე, რაც ჩვენს ირგვლივ ხდება ჩვენ რეაქცია მაინც უნდა გვქონდეს, მაგრამ, რეაქციაც არ ჩანს. თქვენი აზრით, რატომ?

- ფაქტობრივად, ასე შენდება ავტორიტარული რეჟიმები. ვითარებაში, როცა ყველაფერი ურაპატრიოტული, ფსევდორელიგიური, ვითომ ტრადიციების დაცვის თემებით იფუთება, ცივილიზებული სამყაროსაგან სტერილიზაცია გარდაუვალია.

მითუმეტეს რომ ეს ხდება დასავლელი პარტნიორების შეურაცხყოფების ფონზე. თურმე, ევროპული ბიუროკრატიაც დიფ სთეითი ყოფილა, ტრამპიც და ახლა უკვე პუტინიც.

ბუნებრივია, რომ კარჩაკეტილ, აღვირახსნილ პროპაგანდას მიჰყავხარ საერთაშორისო ურთიერთობებში სტერილიზაციისკენ. ამას ხელს ისიც უწყობს, რომ ჩვენ არანაირი ისეთი აქტივი არ გვაქვს, რის გამოც პარტნიორებს შეიძლება უნდოდეთ ჩვენთან საუბარი. აშშ-ს ვიცე-პრეზიდენტი ვენსი ვიზიტით ჩამოდის ჩვენს რეგიონში, ჩავა ბაქოში და ერევანში და საქართველოში არ ჩამოდის.

ეს ნიშნავს იმას, რომ საქართველოს საერთაშორისო ურთიერთობებში სუბიექტურობა დაკარგული აქვს. არავის ინტერესშიც კი არა ვართ. საქართველო საერთაშორისო სუბიექტიდან ობიექტი გავხდა. დახლზე გასაყიდად დადებული ობიექტი ვართ, რომელშიც რამე ფასის გადახდაც არავის უნდა. ხურდაში უნდათ აღება. რუსეთსაც კი არ უნდა რაიმე ფასი გადაიხადოს საქართველოსთვის.

საქართველოს საერთაშორისო ურთიერთობებში სუბიექტურობა დაკარგული აქვს. არავის ინტერესშიც კი არა ვართ. საქართველო საერთაშორისო სუბიექტიდან ობიექტი გავხდა. დახლზე გასაყიდად დადებული ობიექტი ვართ, რომელშიც რამე ფასის გადახდაც არავის უნდა. ხურდაში უნდათ აღება. რუსეთსაც კი არ უნდა რაიმე ფასი გადაიხადოს საქართველოსთვის

ამის დასტურია ის, რომ როცა აქ შიდა მოხმარებისთვის მოკრძალებულად იტყვიან რამეს აფხაზეთზე და სამხრეთ ოსეთზე, ამას მოჰყვება ხოლმე მოსკოვის მყისიერი რეაქცია, რომელსაც ცივი შხაპის ეფექტი აქვს. ვგულისხმობ იმას, რომ მოგვიწოდებენ ვაღიაროთ „ახალი რეალობა“ და ვაღიაროთ აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობა.

ვხედავთ, რომ რუსეთს პროპაგანდისტული ფასის გადახდაც არ უნდა და ასე უნდა ახლა უკვე მთელი საქართველოს ჯიბეში უფასოდ, მუქთად ჩადება.

- მას შემდეგ, რაც ცნობილი გახდა რომ აშშ-ს ჰელსინკის კომისია საქართველოს შესახებ ჩანიშნულია მოსმენა, პრემიერმა ირაკლი კობახიძემ განაცხადა რომ „ასეთი დისკუსია ქართულ-ამერიკული ურთიერთობების აღდგენას ხელს ვერ შეუწყობს.“

მმართველი პარტიის გენმდივანმა კახი კალაძემ თქვა - „მზად ვართ ურთიერთობების გადატვირთვისთვისო“.

ასეთი განცხადებების მიზანი სავარაუდოდ, რა შეიძლება იყოს?

- საყოფაცხოვრებო ენით აგიხსნით. ჩვენი ხელისუფლება ასე იქცევა. ვთქვათ, თქვენ ამბობთ რომ მზად ხართ იქირაოთ ბინა ვიღაცისგან. ის გეუბნებათ, იცით რაა? ჩვენთან სახლში სიგარეტს არ ეწევიან. თქვენ ეუბნებით - მე მინდა თქვენთან ცხოვრება, მაგრამ თქვენ არავინ არ გეკითხებათ მე სიგარეტს მოვწევ თუ მაგიდაზე ვიცეკვებ.

მის პასუხზე თქვენ უკანასკნელი სიტყვებით ლანძღავთ სახლის მეპატრონეს. თუ ევროკავშირი მიიღებს საქართველოს ამ ხელისუფლების პირობებში, რომელიც ისე იქცევა, რომ მის ქცევას არანაირი კავშირი ცივილიზებულ ქცევასთან არ აქვს, კი ბატონო, ანუ, რატომაც არა.

- თქვენთან დაკავშირებამდე ინფორმაციებს გადავავლე თვალი. ევროპელი და ამერიკელი პოლიტიკოსების ჩვენს ხელისუფლებას მოუწოდებენ ხალხს მისცენ შეკრებისა და აზრის გამოხატვის შესაძლებლობა. გამოუშვან საპროტესტო აქციებისას დაკავებულები. მეტიც, ნუ უკრძალავენ ხალხს პროტესტის ტროტუარზე გამოხატვას და ასე შემდეგ.

გუშინ ვნახეთ ციხიდან ახლად გამოსული გიორგი ვაშაძის წინააღმდეგ საბოტაჟის მუხლით ისევ საქმის აღძვრა. ეს ყველაფერი რაზე შეიძლება მიუთითებდეს?

- ეს ყველაფერი ავტორიტარიზმის დამკვიდრებაა. ავტორიტარიზმს ყოველთვის ეყოლება პოლიტპატიმრები. ავტორიტარიზმს არ აქვს იმის ფუფუნება რომ ალტერნატიული აზრი არ დათრგუნოს, მათ შორის ძალისმიერი მეთოდებით.

თუ ხელისუფლება ვიღაცას ისე გამოუშვებს რომ იგი მასზე დამორჩილებული არაა, ამგვარად მათი ციხიდან გამოშვება მას სისუსტის გამოვლინებად მიაჩნია. ხელისუფლების ამოცანა მათი დაპატიმრება კი არ იყო, მათი ამოცანა იყო მათი დამორჩილება. თუ არ ემორჩილები, მას სხვა გზა არ რჩება, მან უნდა დაგიჭიროს.

თუ ხელისუფლება ვიღაცას ისე გამოუშვებს რომ იგი მასზე დამორჩილებული არაა, ამგვარად მათი ციხიდან გამოშვება მას სისუსტის გამოვლინებად მიაჩნია. ხელისუფლების ამოცანა მათი დაპატიმრება კი არ იყო, მათი ამოცანა იყო მათი დამორჩილება. თუ არ ემორჩილები, მას სხვა გზა არ რჩება, მან უნდა დაგიჭიროს

თუ დაკავებულები მოინანიებდნენ, ყაველაშვილი დიდი სიამოვნებით გამოუშვებდა მათ. რადგან ეს ხალხი ამას არ აკეთებს, ხელისუფლებას არ აქვს ფუფუნება ისინი ციხიდან გამოუშვას. ხელისუფლება ცდილობს ნებისმიერი ალტერნატიული აზრი და ქმედება უნდა აღკვეთოს. უნდა აღიკვეთოს ყველა ოპოზიციური პარტია, რომელიც არ თანხმდება „სუვერენული დემოკრატიისთვის“ დამახასიათებელ წესებს დაემორჩილოს.

ავტორიტარიზმი ასე ყალიბდება. ისინი რომ ქვეყნის დემოკრატიულად განვითარებაზე ფიქრობდნენ ის კითხვები, რომელსაც თქვენ სვამთ ლეგიტიმური იქნებოდა.

„ინტერპრესნიუსი“

კობა ბენდელიანი