საშინაო და საგარეო პოლიტიკის აქტუალურ საკითხებზე “ინტერპრესნიუსი“ პოლიტოლოგ ვაჟა ბერიძეს ესაუბრა.

- ბატონო ვაჟა, პარლამენტი დაჩქარებული წესით იღებს ისეთ მკაცრ კანონებს, რომლებიც არა თუ დემოკრატუილ ქვეყნებში არ აქვთ მიღებული, ავტორირატულ ქვეყნებად აღიარებულ ქვეყნებშიც კი არ აქვთ.

მხედველობაში მაქვს კანონი, რომლითაც შეკრება და აზრის გამოხატვა ტროტუარზეც კი იკრძალება. ამ ბრალდებით სასამართლოს უკვე 10 მოქალაქისთვის აქვს გამოტანილი განაჩენი.

„ქართულმა ოცნებამ“ „გრანტების კანონში“ დაანონსებულ და პირველი მოსმენით მიღებულ ცვლილებებს დაუმატა ცვლილებები სისხლის სამართლის კოდექსში, რითაც „ხელისუფლების სისტემურ არაღიარება“ პატიმრობით ისჯება. გარდა ამისა, „ხელისუფლების არაღიარებას“ ემატება სისხლის სამართლის კოდექსში დანაშაულის ჩადენის თანმდევ „დამამძიმებელ გარემოებებს“ - და ამა თუ იმ მუხლისთვის გათვალისწინებულზე ერთი წლით მეტი ხნით დაისჯება.

დამკვირვებელთა უმრავლესობა თვლის რომ ამგვარ კანონს ხელისუფლება იმის გამო იღებს რომ მას ეშინია ხალხის და თავადაა გადასული ხალხის დამორჩილება დაშინებაზე.

მე კი მგონია, რომ ამ კანონებს შიშის გამო არ იღებენ. ხელისუფლებამ კარგად იცის რას აკეთებს და რისთვის. მაგრამ, ფაქტი ისაა, რომ ასეთი კანონები არა თუ ამგვარი კანონებით ქვეყანა მეტად სცილდება ევროპის საკანონმდებლო სივრცეს და ავტორიტარულ ქვეყნებს ემსგავსება.

თქვენ როგორ შეაფასებდით მმართველი გუნდის საკანონმდებლო საქმიანობას სწორედ იმ თვალსაზასრისით, რომელი მიღებული კანონებითაც შეკრებისა და აზრის გამოხატვა იზღუდება?

ბარემ აქვე გკითხავთ - თქვენ თვლით რომ ხელისუფლება ავტორიტარიზმისკენაა მიდრეკილი და ამგვარ ნაბიჯებს იმიტომაც დგამს?

- ლავუაიზიეს კანონია. ხელისუფლების ნაბიჯები ფაქტობრივად ჟანრის კლასიკას წარმოადგენს. სახეზეა პოსტ რევოლუციური პერიოდი. პარლამენტის არაღიარების შემდეგ, ოპოზიციამ მოვლენათა ეპიცენტრი ქუჩაში გადაიტანა და თანდათან რევოლუციური სცენარის განხორციელებას შეეცადა.

მთელ ამ ორომტრიალში ბევრი რამ იყო - ხელისუფლების დამხობის მცდელობაც, პრეზიდენტის სასახლის წარუმატებელი შტურმიც, ოპოზიციური სპექტრის დათიშვაც, საპროტესტო ელექტორატის გაუცხოებაც პოლიტიკური ლიდერებისგან მათი არასამთავრობო სექტორის წარმომადგნლებით ჩანაცვლების წარუმატებელი მცდელობაც.

ამ ყველაფერს ხელისუფლებისგან პასუხი სჭირდებოდა და ჩვენ ვხედავთ, რომ ეს პასუხი არის ცალსახა, მკაფიო და მკაცრი. არ მჩვევია ფორმულირებებისთვის თავის შეფარება - ეს ყველაფერი, როგორც ადრე არაერთხელ მითქვამს, ავტორიტარული ტენდენციების გაძლიერებაა ჩვენს ირგვლივ. რა იქნება საზოგადოების რეაქცია ამ ყველაფერზე, ამას უახლოესი მომავალი აჩვენებს.

ავტორიტარული ტენდენციების გაძლიერებაა ჩვენს ირგვლივ. რა იქნება საზოგადოების რეაქცია ამ ყველაფერზე, ამას უახლოესი მომავალი აჩვენებს

ერთი რამ იმთავითვე ცხადია - ოპოზიციის მხარდაჭერა სუსტია, ოპოზიციურმა სპექტრმა ვერც გაერთიანება შეძლო და ვერც ელექტორატის ახალი ნაწილის მიმხრობა. პირიქით, ტრადიციული მხარდამჭერებიც თითქოსდა უიმედობამ მოიცვა. და რა უნდა ქნას ამ დროს ხელისუფლებამ, საკუთარი ინიციატივით დაუთმოს „ტახტი“ ოპოზიციას? იქნებ 400-500 აქტიურ პროტესტანტს უნდა მისცეს საშუალება დედაქალაქის ცენტრის მუდმივი და მყარი პარალიზების?

აქ მხოლოდ მოქალაქეთა ავტომანქანებით მთავარ გამზირზე გადაადგილებაზე არ არის საუბარი, აქ ფაქტობრივად მთელი საქმიანი და პოლიტიკური ცენტრის დეზორგანიზება ხდება. პარლამენტის არცნობით ქვეყნის დესუვერენიზაციისკენ გადადგმულ სერიოზულ ნაბიჯს თუ მუდმივი ქაოსიც მიემატა, ჩვენი სახელმწიფოებრიობისგან ფაქტობრივად არც არაფერი დარჩება.

პარლამენტის არცნობით ქვეყნის დესუვერენიზაციისკენ გადადგმულ სერიოზულ ნაბიჯს თუ მუდმივი ქაოსიც მიემატა, ჩვენი სახელმწიფოებრიობისგან ფაქტობრივად არც არაფერი დარჩება

გვითხრა კიდეც ახალი რუსული იმპერიალიზმის ერთ-ერთმა მთავარმა იდეოლოგმა, ბატონმა დუგინმა სულ ახლახანს, ჩვენთვის საქართველოს, სომხეთის და აზერბაიჯანის სუვერენიტეტები კატეგორიულად მიუღებელიაო. და რა? არც პოზიციას, არც ოპოზიციას და არც ინტელექტუალებს, რომელთაც პოზიცია-ოპოზიცია ირონიულად და აგდებით თვითგამოცხადებულ ექსპერტებად მოიხსენიებს, არც შეუმჩნევიათ, ფაქტობრივად ეს მნიშვნელოვანი უარყოფითი ნოტა გავლენიანი რუსების ტრადიციულ ნარატივში.

თქვენ აბოსოლუტურად სწორად სვამთ აქცენტს, მიღებული კანონები დემოკრატიული ქვეყნისთვის აშკარად შეუფერებელია. სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებას დათქმები არ სჭირდება. თუმცა, აქვე უნდა ვთქვათ, რომ თუ ჩავარდნილი რევოლუციური სცენარის რეანიმირებისთვის ამ ოთხასი-ხუთასი, გნებავთ რამდენიმე ათასი პროტესტანტის დესტრუქცია ხელისფლების დასამარცხებლად განა საკმარისი იქნება?

იმას კი მივაღწევთ, რომ ხელისუფლება ავტორიტარულია თუ არა, საკითხის ასე დასმა აზრს მოკლებული აღმოჩნდება, რადგან სახელმწიფოებრიობა დადგება სერიოზული კითხვის ნიშნის ქვეშ. ამას რომ ვამბობ არ მოვუწოდებ ავტორიტარულ ტენდენციებთან შეგუებისკენ, მაგრამ ვხედავ, რომ რევოლიციური სცენარი უპერსპექტივოა და მისი დასრულება სახელმწიფოს მთავარი ინტერესია.

მიღებული კანონები დემოკრატიული ქვეყნისთვის აშკარად შეუფერებელია. სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებას დათქმები არ სჭირდება. თუმცა, აქვე უნდა ვთქვათ, რომ თუ ჩავარდნილი რევოლუციური სცენარის რეანიმირებისთვის ამ ოთხასი-ხუთასი, გნებავთ რამდენიმე ათასი პროტესტანტის დესტრუქცია ხელისფლების დასამარცხებლად განა საკმარისი იქნება?

რა უნდა ვქნათ? ყველაფერი უნდა გავაკეთოთ პოლიტიკური პროცესის რეანიმირებისთვის. ამის გაკეთება არც მკაცრი კანონებით შეიძლება, არც პარტიების აკრძალვის და არც ოპოზიციად მოქმედი ხელისუფლების ნაწილის გამწესებით. აღარაფერს ვამბობ ხელისუფლების არაღიარების კანონით უმკაცრესად დასჯაზე.

რაც შეეხება „გრანტების კანონს“, ამ მიმართებით გარკვეულებმა კარგად იციან, რომ ბევრი სასარგებლო, საარსებო და საშური საქმის გარდა, რომლებზეც მთელი ფინანსური ნაკადების მეოთხედი, უკეთეს შემთხვევაში მესამედი მიემართებოდა, დიდი ნაწილი ქრებოდა ჰაერში და მოარული ხმების თანახმად, არც სოლიდური „ატკატები“ გამოირიცხებოდა.

ყველაფერი უნდა გავაკეთოთ პოლიტიკური პროცესის რეანიმირებისთვის. ამის გაკეთება არც მკაცრი კანონებით შეიძლება, არც პარტიების აკრძალვის და არც ოპოზიციად მოქმედი ხელისუფლების ნაწილის გამწესებით. აღარაფერს ვამბობ ხელისუფლების არაღიარების კანონით უმკაცრესად დასჯაზე

- თუ ამ თემაზე მსჯელობას გავაგრძელებთ, უნდა გავიხსენო იპნ-თვის 2024 წლის დეკემბერში თქვენს მიერ ნათქვამი - „ხელისუფლების საშინაო პოლიტიკის კურსის რეალიზაცია ავტორიტარული ტენდენციების გაძლიერებას გამოიწვევს, დროებით იქნება ეს თუ ხანგრძლივი ისტორიული პერიოდის განმავლობაში, ამას უახლოესი მომავალი გვიჩვენებს“

როცა ეს აზრი გამოთქვით, მას შემდეგ ხელისუფლებამ კიდევ გადადგა ნაბიჯები კანონმდებლობის გასამკაცრებლად. გარდა ამისა, კვლავ აგრძელებს ევროპისა და აშშ-ს დემონიზებას, რაზეც ჩვენი ევროპელი და ამერიკელი პარტნიორები თუ სრულაფასოვნად არა, მაინც რეაგირებენ.

ფაქტია, რომ საშინაო პოლიტიკაში ავტორიტარული ტენდენციები ძლიერდება, მაგრამ, ახლა კითხვა ალბათ ასე უნდა დაისვას - რაში სჭირდება მმართველ გუნდს საშინაო პოლიტიკაში ასეთი მეთოდებით პროცესების მართვა?

მტკიცებები რომ აქ დიფ სთეთი რევოლუციას აწყობდა, დამაჯერებლად აღარ გამოიყურება, რადგან, ისიც ფაქტია, რომ ხელისუფლებას საგარეო პოლიტიკური კურსში ცვლილებები აქვს შეტანილი, ან აპირებს ცვლილებების შეტანას და დაწყებული საქმის ბოლომე უხმაუროდ მიყვანისთვის სჭირდება...

- ისევ იმას ვფიქრობ. რაც შეეხება ევროპისა და აშშ-ის დემონიზებას, ისინი დეტალებშიაც კი არ არის საძებნი, ზედაპირზეა. თუმცა, ჩვენი ხელისუფლების მიეთ-მოეთი ტრანსატლანტიკური ერთობის კრიზისის კონტექსტში უნდა მოვიაზროთ.

ევროკავშირი არ არის აბსოლუტური სიკეთე და საქართველოს ხელისუფლება - ბოროტება. ევროკავშირი კარგა ხანია აღარ არის „ლითონის მწარმოებელთა გაერთიანება“, ხოლო აშშ-ს აღარ უნდა და არც შეუძლია ევროპის უსაფრთხოების ხარჯების საკუთარ თავზე აღება. ევროკავშირში დღეს გერმანია და რამდენადმე საფრანგეთი დომინირებენ.

წამგებიანად ჩათვალა რა დიდმა ბრიტანეთმა ამ გაერთიანებაში ყოფნა, „ბრექსითის“ მეშვეობით მისგან გავიდა. ბევრი კრიტიკაა სხვა ქვეყნების მხრიდანაც. ერთიანი ვალუტა რის ვაივაგლახით შემოიღეს, ერთიანი შეიარაღებული ძალებისა და ერთიანი კონსტიტუციის მიღება არ მოხერხდა. ასეთ ვითარებაში ევრობიუროკრატიის ქედმაღლური დამოკიდებულება პატარა ქვეყნების მიმართ, მიუღებელია.

ევროკავშირი არ არის აბსოლუტური სიკეთე და საქართველოს ხელისუფლება - ბოროტება

ეს, რა თქმა უნდა, არ ამართლებს „ქართული ოცნების“ ლიდერების კონიუნქტურულ მიდგომებეს ევროკავშირთან მიმართებით, თუმცა, ივანიშვილის საბანკო და ოფშორულ აუარებთან ევრობიუროკრატების და დასავლური ფინანსური ინსტიტუტების დამოკიდებულება, ცხადია, მიუღებელია.

რაც შეეხება „დიფ სთეითს“, იგი არაერთგვაროვანი, არაცალსახა და მრავალშრიანი ფენომენია. მისი არც უარყოფა შეიძლება და არც პოლიტიკური დღის წესრიგის კარდინალურ საკითხად გამოცხადება.

ტრამპმა და მისმა გუნდმა კარგად იცის „დიფ სთეითი“ რასაც წარმოადგენს, როგორც მე თქვენთან ერთ-ერთ ინტერვიუში აღვნიშნე, ტრამპიც იმ „დიფ სთეითის“ ნაწილი იყო და როცა მეორე არჩევნები გაუყალბეს, განზე გადგა, მძიმე წონიანი ფიგურები - მასკი, ცუკერბერგი, ბეზოსი და ა.შ. გადაიბირა და სერიოზული მარცხი აგემა მას.

ამავე დროს ამ თემით ჩვენი თავგამოდება სწორი არ იქნებოდა და ვფიქრობ, იჩქარა გონიერმა ინტელექტუალმა, ზაზა შათირიშვილმა, როცა ტრამპს „დიფ სთეითის“ წარმომადგენელი უწოდა.

ჩვენი ხელისუფლება ტრამპის ადმინისტრაციასთან ურთიერთობების გადატვირთვას და დალაგებას ცდილობს და ამ დროს მისი „დიფ სთეითის“ წარმომადგენლად დასახელება, ხელისუფლებასთან დაახლოებული მეცნიერის მხრიდან, მმართველი გუნდის პოზიციად შეიძლება იქნას აღქმული, რაც არავისთვის არ იქნება სასარგებლო.

ჩვენი ხელისუფლება ტრამპის ადმინისტრაციასთან ურთიერთობების გადატვირთვას და დალაგებას ცდილობს და ამ დროს მისი „დიფ სთეითის“ წარმომადგენლად დასახელება, ხელისუფლებასთან დაახლოებული მეცნიერის მხრიდან, მმართველი გუნდის პოზიციად შეიძლება იქნას აღქმული, რაც არავისთვის არ იქნება სასარგებლო

- ცოტა ხნის წინ ხელისუფლებამ პოლიტიკურ ცხოვრებაში დებატების დაბრუნების შესახებ განაცხადა. არადა, გვახოვს, რომ მმართველმა გუნდს თავად ჰქონდა ნათქვამი უარი საჯარო დებატებზე.

შემდეგ გაირკვა მმართველი გუნდის ორგანიზებით დებატების გამართვის დეტალები. მხედველობაში მაქვს ხელისუფლების მხარდამჭერ ტელევიზიებში მათი გამართვა და ოპონენტების შერჩევის წესი და პირობები.

მიუხედავად იმისა, რომ ამგვარად დებატების ორგანიზების მიმართ დიდი მოლოდინი არ მქონია არც მე და ბევრ სხვასაც, საქმიანობიდან გამომდინარე „რუსთავი-2“-ზე და ტვ, „იმედში“ გამართულ დებატებს ვუყურე. ალბათ ეს აქტუალურ თემებზე საჯარო სივრცეში დისკუსია უფრო იყო, ვიდრე დებატები. მაგრამ, ახლა ეს არაა მთავარი.

მთავარი ისაა, სავარაუდოდ, რა შეიძლება ყოფილიყო დებატების დაწყების შესახებ მმართველი გუნდის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება.

ფაქტია, რომ შეუმჩნეველი არ დაგრჩებოდათ არც თქვენ და არც დაკვირვებულ მაყურებელს ის თემები, რომელთა შესახებაც გაიმართა მსჯელობა. მეტიც, დაანონსდა ისეთი თემების განხილვა სავარაუდოდ, რა საფრთხეებს შეიცავს ევროკავშირის სავარაუდო წევრობა. უფრო სწორად ამ თემაზე პლუსებისა და მინუსებზე მსჯელობა და ეს მაშინ როცა კონსტიტუციაში გვაქვს 78-ე მუხლი, რომელიც სახელმწიფო ორგანოებს ავალდებულებს ყველაფერი გააკეთონ ქვეყნის ევროკავშირში გასაწევრიანებლად.

ყველაფერს რომ თავი დავანებოთ, ევროკავშირს საკმაოდ ბევრიც კი აქვს საქართველოსთვის გაკეთებული ჩვენში სოფლის მეურნეობის, ენერგეტიკის, ეკოლოგიის განვითარებისთვის. აღარაფერს ვამბობ სასწავლო პროგრამებზე და თუნდაც რაიონულ ცენტრებში ბაღებისა და სკვერების გალამაზებაზე, დიდ ქალაქებში წყლისა და კანალიზაციის სისტემების გაუმჯობესებაზე.

თქვენზე რა შთაბეჭდილება დატოვა გამართულმა დებატებმა?

- დირექტიული დებადეტების არ მწამს. არც ამგვარი დისკუსიებია რაიმეს მომცემი. სპეციფიკური დღევანდელი ქართული დემოკრატიისთვისაც კი, საჭიროა თვალსაზრისების დაპირისპირება და შეჯერება, რასაც საზოგადოება, ხალხი მოკლებულია.

თქვენ გამოცდილი და ძველი პროფესიონალი ბრძანდებით. გახსოვთ, დარწმუნებული ვარ, ნოტაციები რომლებსაც გვიკითხავდნენ „მოძღვრები“ თავისუფალი მედიის, დაბალანსებული ინფორმაციის და ასე შემდეგ თაობაზე. დღეს ეს ძველი მითები გაფერმკრთალდა. არადა, თავისუფალი მედიის არსებობა სასიცხლოდ აუცილებელია.

მთელი ეს სიტყვიერი აბრაკადაბრა შეცვალა ერთმა მოკლე ერთი შეხედვით სხარტმა ტერმინმა - კრიტიკული მედია. აქვე შევნიშნავ, არავინ გვეუბნება შეიძლება თუ არა არსებობდეს არაკრიტიკული და ფრივოლური ინტერპრეტაციებით სავსე მედია, ცხადია, როგორც პროპაგანდის ინსტრუმენტი.

თუმცა, რაც ხელისუფლებამ შემოგვთავაზა, ესეც წინ გადადგმული ნაბიჯია. ახლა, ეკონომიკურად შეჭირვებულმა ოპოზიციურმა მედიამ უნდა გასცეს კონკრეტული პასუხი ხელისუფლების ამ წამოწყებას და თვითონ უნდა აჩვენოს როგორი უნდა იყოს დებატები, აზრთა გაცვლა-გამოცვლა, რაც უკვე მრავალი წელია გამქრალია ჩვენი მედიიდან. ამის კომპენსირებას თითქოსდა ახდენს სოციალური მედია, მაგრამ ტროლ-ბოტების დომინირება ამ სივრცეს განუკითხაობის არენად წარმოაჩენს.

თავისუფალი მედიის არსებობა სასიცხლოდ აუცილებელია... რაც ხელისუფლებამ შემოგვთავაზა, ესეც წინ გადადგმული ნაბიჯია. ახლა, ეკონომიკურად შეჭირვებულმა ოპოზიციურმა მედიამ უნდა გასცეს კონკრეტული პასუხი ხელისუფლების ამ წამოწყებას და თვითონ უნდა აჩვენოს როგორი უნდა იყოს დებატები, აზრთა გაცვლა-გამოცვლა, რაც უკვე მრავალი წელია გამქრალია ჩვენი მედიიდან

ევროკავშირის წევრობა არ შეიძლება წმიდათაწმიდა და ხელშეუხებელი თემა იყოს. ასეთად მიიჩნია იგი დიდმა ბრიტანეთმა და გავიდა იქედან, ხალხის მხარდაჭერით, თუმცა, იქაც ორ, ფაქტობრივად თანაბარ ნაწილად იყო გაყოფილი საზოგადოება. თუ ეს ძლევამოსილ დიდ ბრიტანეთს შეუძლია, რატომ უნდა იყოს დაუშვებელი ასეთი მიდგომა 4 მილიონამდე ქვეყნის მოსახლეობისთვის.

არც, ბუნებვრია, კონსტიტუციური ჩანაწერია მარადიული. ოღონდ მე ვფიქრობ, რახან რეფერენდუმს, გარკვეული საკანონმდებლო სპეციფიკიდან გამომდინარე ვერ ვატარებთ, საზოგადოების გამოკითხვა, პლებისციტი მაინც უნდა ჩავატაროთ და ისეთი უმნიშვნელოვანესი საკითხის გადაწყვეტა, როგორიცაა ქვეყნის ევროკავშირში გაწევრიანების პოლიტიკა, მისდამი დამოკიდებულება უეჭველად და უთუოდ ხალხმა უნდა გადაწყვიტოს.

- დებატებზე განსახილველად შერჩეულმა თემებმა ბევრი გააკვირვა. თუმცა, ვინც ჩვენს საშინაო პოლიტიკას ყურადღებით ადევნებს თვალს, ისეთი თემების განხილვა, რაზეც იმსჯელეს, გასაკვირი არ უნდა ყოფილიყო.

ვითარებაში, როცა მსოფლიო იცვლება, ევროპასა და ჩვენს სამეზობლოში მიმდინარეობს პროცესები, რომელიც ახალ რეალობაში უსაფრთხოების ახალი სისტემების მონაწილეობას ითვალისწინებს, წესით ამაზე უნდა იყოს ორიენტირებული ქვეყნის პოლიტიკური კლასის ენერგია და ინტელექტუალური შესაძლებლობები.

სავარაუდოდ, რა შეიძლება იყოს მიზეზი ისეთ თემებზე საჯარო სივრეში საჯარო დისკუსიის თემად ქცევა, როგორიცაა მაგალითად ქვეყნის ნეიტრალური სტატუსი?

- თემა, ცხადია, ბევრია კარდინალურად მნიშვნელოვანი და ყველა მათგანზე უნდა გაიმართოს საფუძვლიანი მსჯელობა, მნიშვნელობის გათვალისწინებით - საერთო ეროვნული განსჯა.

რაც შეეხება ბოლო დროს ფართოდ რეკლამირებულ პოლიტიკურ თვალსაზრისს - ქვეყნის ნეიტრალიტეტის თაობაზე, მას ბევრი გამოცდილი პოლიტიკოსი და ანალიტიკოსი უჭერს მხარს, მაგრამ გავკადნიერდები და ვიტყვი, რომ არ მიმაჩნია პერსპექტიულად ასეთი პოზიცია.

დამოუკიდებელი საქართველოს კონსტიტუციაში დაფიქსირებულ კურსს ნეიტრალიტეტისკენ, სულ მალე რა შედეგი მოჰყვა 1921 წლის თებერვალში, კარგად გვახსოვს. ვიცით რეალური ვითარება შვეიცარიის ნეიტრალიტეტთან, ფინეთის, შვედეთის ნეიტრალიტეტის ისტორია, ვიცით რომ ასეთი რეალობა ჰიპოთეტურადაც კი, მისაღწევად რომ გამოიყურებოდეს, მინიმუმ ქვეყნის გარშემო მდებარე დიდი და მცირე სუბიექტები უნდა დაეთანხმონ მას. ჩვენს შემთხვევაში რუსეთი, აზერბაიჯანი, სომხეთი, თურქეთი, ირანი, ევროკავშირი და ცხადია აშშ-ც, რაც იგავმიუწვდომელი რეალობაა.

არც ბუნებვრია, კონსტიტუციური ჩანაწერია მარადიული. საზოგადოების გამოკითხვა, პლებისციტი მაინც უნდა ჩავატაროთ და ისეთი უმნიშვნელოვანესი საკითხის გადაწყვეტა, როგორიცაა ქვეყნის ევროკავშირში გაწევრიანების პოლიტიკა, მისდამი დამოკიდებულება უეჭველად და უთუოდ ხალხმა უნდა გადაწყვიტოს

- თითქმის ერთი თვეა რაც ხელისუფლებამ განათლების სისტემაში რეფორმა დაანონსა პრინციპით - „ერთი ქალაქი ერთი ფაკულტეტი“.

მიუხედავად იმსია რომ პრემიერი ირაკლი კობახიზე, რომელსაც განათლება გერმანიაში აქვს მიღებული ტვ „იმედში“ ამტკიცებდა, რომ ეს პრინციპი გერმანიაში წარმატებით მუშაობს, ვიღაცამ არ დაიზარა და გერმანიის ქალაქებში უნივერსიტეტები მოიძია, რომლითაც გაირკვა, რომ გერმანიის დიდ ქალაქებში სახელმწფიფო უნივერსიტეტების გარდა უამრავი კერძო უმაღლესი სასწავლებლები არსებობენ და თან წარმატებითაც.

განათლების რეფორმის თემაზე არ ცხრება მსჯელობა და კამათი. გარდა იმისა, რომ უნივერსიტეტების ავტონომიის პრინციპი ირღვება, ფაქტია რომ დაგეგმილი რეფორმით იზღუდება თავისუფალი არა მხოლოდ აზროვნება, არამედ სხვადასხვა უცხოური ცენტრების მიერ სამეცნიერო კვლევები.

აღარაფერს ვამბობ იმაზე, რომ დიდი ვნებათაღელვა გამოიწვია თსუ-სა და სტუ-ს დაანონსებულმა გაერთიანებამ. უკვე ვიცით, რომ ამგვარი გაერთიანება აღარ შედგება. მაგრამ ისიც ვიცით, სახელმწიფო უნივერსიტეტებს რამდენი კვოტები გამოეყოფათ 2026-2027 სასწავლო წლებში მისაღებად.

მოკლედ, ბევრ უნივერსიტეტი დაზარალდება ამგვარი კვოტირებით, ზოგი მილევად რეჟიმზე გადავა, ზოგი გაუქმებას ვერ გადაურჩება. ასეთები არიან, რაც ჩანს ილიაუნი და სოხუმის უნივერსიტეტი.

მეტი რომ აღარ გავაგრძელო, იმის გათვალისწინებუით რომ თქვენ უმაღლეს სასწავლებლებში საქმიანობის დიდი გამოცდილება გაქვთ კითხვას ასე დავსვამ - თქვენ როგორ შეაფასებდით ხელისუფლების მიერ დაგეგმილ განათლების რეფორმას, რომელსაც ზოგი „დეფორმას“ ეძახის და ზოგიც ხელისუფლების მიერ „პროფესურის მოთვინიერების“ მცდელობას?

- ქართველებს გვიყვარს ოქსიმორონი - მზიანი ღამე, დუმილი რეკავს, პლუს სახელმწიფო უნივერსიტეტის ავტონომია. ეს უკანასკნელი უფრო კეთილი ნებაა ხელისუფლების, ვიდრე დასაშვები რეალობა.

თუმცა, რახან არის, „უნდა მივდიოთ მას, გვესმას მშობლისა“! რეფორმის ხედვა ნაჩქარევია, ბევრი რამ არის გაუაზრებელი და ეს დაადასტურა კიდეც იმ ფაქტმა, რომ თსუ-სა სტუ-ს გამოცხადებული გაერთიანება არ შედგა. ხელისუფლებამ უკან დაიხია. ეს, ერთის მხრივ, მმართველი გუნდის ადეკვატურობაზე მეტყველებს, მეორე მხრივ გაუაზრებელი ნაბიჯის გადადგმის მცდელობა.

გავკადნიერდები და ვიტყვი, რომ არ მიმაჩნია პერსპექტიულად ნეიტრალიტეტთან დაკავშირებით ბევრი პატივსაცემი ადამიანის პოზიცია... დამოუკიდებელი საქართველოს კონსტიტუციაში დაფიქსირებულ კურსს ნეიტრალიტეტისკენ, სულ მალე რა შედეგი მოჰყვა 1921 წლის თებერვალში, კარგად გვახსოვს

ბოლო დღეებში სახელმწიფო უნივერსიტეტებში უცხოელი სტუდენტების დაშვების საკითხიც გადაიხედება. ყველაფერი ეს არასასურველ რეალობას ქმნის ჩვენი ახალგაზრდებისთვის, რომლებიც ისედაც თვითრეალიზების მიზნით მიიწევენ ევროპისკენ, თურქეთისკენ და რუსეთისკენ.

მალე თბილისი შეიძლება 80-იანი წლების დასაწყისის რაჭულ სოფელს დაემსგავსოს, როცა იქ მხოლოდ მოხუცები და ბავშვები ცხოვრობდნენ...

- უცნაური ისაა, რომ მაშინ როცა მაგალითად სომხეთში ხელოვნური ინტელექტის განვითარებას ხელს აშშ შეუწყობს, ამერიკული კომპანიები დაეხმარებიან სომხეთს თანამედროვე ჩიპებისა და დრონების წარმოების აშენებაში, ასევე ბირთულ ენერგიაზე მომუშავე ელექტროენეტგიის აშენებაში, დაგეგმილი რეფორმის რეალიზაციის შემთხვევაში ქართული განათლების სისტემა ევროპულისგან დაშორების გზას დაადგება.

ყოველ შემთხვევაში, განათლების სისტემაში გარკვეული ადამიანები ასე ფიქრობენ. რამდენად დიდია იმის ალბათობა, რომ ხელისუფლების მეირ დაგეგმილი განათლების რეფორმის შემთხვევაში საქართველო ევროპის საგანამანათლებლო სისტემისაგან მეტად იქნება დისტანცირებული?

- მთელ ამ ორომტრიალში, არსებითი ისაა, რომ ჩვენ არ ვიცით განათლების სისტემამ კადრები რა ეკონომიკისთვის უნდა მოამზადოს. რეინდუსტრიალიზაციისგან ჩვენ ჯერჯერობით შორს ვართ.

თუ სამხრეთ კავკასიაში და რეგიონში ომის ხანძარი დაინთო, ტურისტული ინდუსტრიაც გაჩერდება და ამ მხრივ მოთხოვნადი კადრებიც აღარ დაგვჭირდება. კიდევ სხვა პლანეტაა ჩვენთვის ხელოვნური ინტელექტი და მისი ზეობისთვის კადრების და ეკონომიკის შესაბამისობაში მოყვანა, რასაც დიდი ფინანსები სჭირდება. ამ მხრივ სტუ-ს კი არ უნდა ვაუქმებდეთ, უნდა ვაძლიერებდეთ.

რეფორმის ხედვა ნაჩქარევია, ბევრი რამ არის გაუაზრებელი და ეს დაადასტურა კიდეც იმ ფაქტმა, რომ თსუ-სა სტუ-ს გამოცხადებული გაერთიანება არ შედგა. ხელისუფლებამ უკან დაიხია. ეს, ერთის მხრივ, მმართველი გუნდის ადეკვატურობაზე მეტყველებს, მეორე მხრივ გაუაზრებელი ნაბიჯის გადადგმის მცდელობა

ერთ ქალაქს ორი ტექნოლოგიური ხასიათის უმაღლესი სასწავლებელი არ სჭირდება, მაგრამ ქვეყანაში ორი ასეთი უნივერსიტეტი რომ იყოს, რა იქნება? ვგულისხმობ ქუთაისის საერთაშორისო უნივერსიტეტს, რომელიც ბიძინა ივანიშვილმა დააფუძნა და თითქოსდა ტექნოლოგიური მიმართულების უნდა ყოფილიყო და თბილისში სტუ.

ბოლოს და ბოლოს დავით აღმაშენებლის ეპოქაში ქვეყანაში ორი აკადემია გვქონდა: გელათის აკადემია და იყალთოს აკადემია, თითოეული გარკვეული სპეციფიკით განსხვავდებოდა ერთმანეთისგან, თუმცა ორივემ დიდი საქვეყნო საქმე გააკეთა.

სამომავლოდ ორივე სტუ-ც და ქსუ-ც სახელმწიფო უნივერსიტეტი იქნება და ქართულ სახელმწიფოს შეიძლება ორი ასეთი უნივერსიტეტის სათანადოდ შენახვა გაუჭირდეს. მაგრამ თუ გარკვეული ფინანსები ჩაიდება ამ სასწავლებლებში, შეიძლება ის საერთაშორისო და რეგიონული ჰაბიც გახდეს, აღიარებული „მესამე ქვეყნებში“ და არამარტო იქ.

- გასულ კვირას რუსეთის ვიცე-პრემიერმა ალექსეი ოვერჩუკმა განაცხადა რომ „რუსეთი საქართველოსთან განიხილავს აფხაზეთის გავლით სარკინიგზო მიმოსვლის აღდგენის შესაძლებლობას“.

რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილემ მიხეილ გალუზინმა კი განაცხადა - „კარგი იქნებოდა თუ საქართველოს ხელისუფლება დაფიქრთებოდა იმაზე თუ რა დიდ წარმატებების მიღება იქნებოდა შესაძლებელი რუსეთსა და საქართველოს შორის დიპლომატიური ურთიერთობების აღდგენის შემთხვევაში“.

მისივე ამ განცხადებაში ასევე, სასხვათაშორისოდ ნათქვამია - „თუმცა ეს მათი საქმეა“.

საქართველოს რკინიგზამ და არა ხელისუფლებამ უარყო ვიცე-პრემიერ ალექსეი ოვერჩუკის მიერ გავრცელებული ინფორმაცია.

მიხეილ გალუზინის განცხადებას საქართველოს საგარეო უწყება არ გამოხმაურებია. თუმცა, უნდა ითქვას ისიც, რომ ამ განცხადებების გაკეთებამდე უკვე გავრცელებული იყო ინფორმაცია იმაზე რომ ენგურს გაღმა, გალის რაიონში დასრულებულია სავაჭრო ტერმინალის მშენებლობა, რომელშიც თითქოს საქართველოს უშიშროების ექს-მინისტრი იგორ გიორგაძე მონაწილეობდა. მოგვიანებით, იგორ გიორგაძემ გავრცელებული ცნობა უარყო.

მოსკოვი თბილისისაგან აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის დამოუკიდებლობის აღიარებას და აფაზეთის გავლით სარკინიგზო მიმოსვლის ადღენას ითხოვს. თუ ამას თბილისში სოხუმის უნივერსიტეტის პრაქტიკუალდ გაუქმებას დავუმატებთ, გარკვეულ სურათს ვიღებთ. სავარაუდოდ, როგორი გამოიყურება ის სურათი, რომლის აღწერასაც შევეცადე და რომელშიც, რეალურად ,„აქ და ახლა“ ვართ?

- ეს განცხადებებიც შესანიშნავად ებმის დუგინის განცხადებას ჩვენი სუვერენიტეტის თაობაზე. რა თქმა უნდა, ბაშკორტოსტანის დონეზე რომ დავიდეს სამხრეთ კავკასიის ქვეყნების სუვერენიტეტი, დიდმპყრობელური იმპერიული მადა მხოლოდ ამ შემთხვევაში თუ დაკმაყოფილდება. მაგრამ ეს არის რეალობა, რაც არის.

მრავლსაუკუნოვანი ჩვენი ისტორია თანამედროვე ეტაპზე ისევე მოითხოვს სამხედრო და პოლიტიკურ ძალისხმევას, როგორც მეცხრამეტე საუკუნის დასაწყისში. რუსეთი, კერძოდ თანამედროვე რუსეთი, მოცემულობაა, რომელთან ურთიერთობის ორსაუკუნოვან პერიოდში, ილიას, „თერგდალეულების“ და მერე თქვენ წარმოიდგინეთ ბოლშევიკებისა და კომუნისტების ეპოქაშიც, შევძელით, გავუძელით რუსიფიკატორულ ტენდენციებს და მოვიპოვეთ კიდეც ჯერ შეზღუდული სახელმწიფოებრიობა, კულტურულ-ეროვნული ავტონომიის დონეზე, მანამდე სამწლიანი დამოუკიდებლობა, ხოლო 90-იანების დასაწყისში თავისუფლება და სუვერენიტეტი.

რუსეთმა დაიპყრო თურქეთის მიერ მიტაცებული აჭარა, მესხეთი, ჯავახეთი და ეს მას საქართველოს და ქართველებისთვის არ გაუკეთებია, იმპერიას აფართოებდა. მაგრამ ჩვენ შევძელით რუს ხალხთან ურთიერთობა, ცარიზმთან ურთიერთობა, მერე საბჭოთა წყობილებასთან თანაარსებობა და მოვემზადეთ დამოუკიდებლობისთვის. ეს რეალობა და სქემა იმიტომ შეგახსენეთ, რომ არასტანდარტული მიდგომებია საჭირო შემდგომი ნაბიჯების გადასადგმელად.

დღევანდელი რეალობის პირობებშიც კი, აუცილებელია რუსეთთან ურთიერთობა. შესაძლოა, მავანს ჩემი ეს აზრი არ მოეწონოს და გამკიცხოს, მაგრამ მე, როგორც ერთი ანალიტიკოსი, ასე ვფიქრობ. რუსებთან დიალოგი, რაც არ უნდა ძნელი იყოს, აუცილებელია დღესვე. მათ მიერ აფხაზეთის და ე.წ. სამხრეთ ოსეთის აღიარების დეზავუირებამდეც.

გეოპოლიტიკური სურათი რეგიონში და რეგიონთან მიმართებაში არსებითად იცვლება. ტრამპი „მშვიდობის მარშრუტს“, ანუ ზანგეზურის კორიდორს ეპატრონება, რათა ცენტრალურ აზიას მიწვდეს, ცხადია ირანთან ერთად.

რუსეთს, ბუნებრივია არ აძლევს ხელს სამხრეთ კავკასიიდან გასვლა, ეს მათ მიერ ეგზისტენციურ საფრთხედაა აღქმული. გარკვეული წინაპირობები სახეზეა მათგან დათმობების გასაკეთებლად. და რაც შეზღუდული გვაქვს მათ მიერ აფხაზეთის და ე.წ. სამხრეთ ოსეთის აღიარების გამო, აფერხებს ამ მნიშვნელოვანი დიალოგის დაწყებას.

მთელ ამ ორომტრიალში, არსებითი ისაა, რომ ჩვენ არ ვიცით განათლების სისტემამ კადრები რა ეკონომიკისთვის უნდა მოამზადოს. რეინდუსტრიალიზაციისგან ჩვენ ჯერჯერობით შორს ვართ

ამიტომ, დღესვე თუ პოლიტიკოსების დონეზე არა, მეცნიერების, კულტურის სფეროს, ახალგაზრდობის წარმომადგენლობის დონეზე ასეთი კონტაქტების დაწყებაზე უნდა ვიფიქროთ. თან ამ პროცესში, სასურველია გამოირიცხონ ორივე მხრიდან მიუღებელი პოლიტიკური ბიოგრაფიის ნამსახურობის მქონე ადამიანები.

პოლიტიკა ხომ შესაძლებლის ხელოვნებაა! პოლიტიკა კომპრომისების სფეროა. პოლიტიკა მთავარის, არსებითის და არაარსებითის გამიჯვნის გარეშე არ არსებობს. ამიტომაა აქ აუცილებელი გონიერი და გამოცდილი ადამიანების არსებობა, რაც სადღეისოდ ასე არ ჩანს.

„ინტერპრესნიუსი“

კობა ბენდელიანი