საშინაო და საგრეო პოლიტიკის აქტუალურ თემებზე „ინტერპრესნიუსი“ პოლიტოლოგსა და კონსტიტუციონალისტს, ვახტანგ ძაბირაძეს ესაუბრა.

- ბატონო ვახტანგ, გასულ კვირას ტვ.იმედზე განათლების რეფორმაზე დებატები გაიმართა ხელისუფლების წარმომადგენლებსა და მის ოპონენტებს შორის.

ამ თემაზე ურთიერთგამომრიცხავი მოსაზრებები კი გამოითქვა, მაგრამ, მაინც დებატების თემაზე საუბრით გვინდა დავიწყოთ მსჯელობა.

გითხრათ სიმართლე, ამ დებატების ვერც აზრი გავიგე და ვერც მიზანი. განათლების თემაზე დებატებს მაშინ ექნებოდა აზრი, ვიდრე ხელისუფლება განათლების სისტემაში რეფორმის ჩატარებას დაიწყებდა, ამაზე ემსჯელათ.

ახლა როცა ხელისუფლება ამბობს, რომ მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები არ გადაიხედება, შესაძლოა, მხოლოდ კვოტირების საკითხებში იქნეს შეტანილი კორექტივები, გაუგებარია რაღა აზრი აქვს ამ თემაზე დებატებს.

რადგან, თემა აქტუალობას არ კარგავს, თქვენ როგორ შეაფასებდით განათლების თემაზე გამართულ დებატებს?

- ის, რაც ახლა ტელეეთერებში ხდება და მას დებატებს ეძახიან, არ გახლავთ დებატები. ეს არის დისკუსია. დებატები უნდა ტარდებოდეს ნეიტრალური ტელევიზიების ტერიტორიასა და სტუდიებში. დებატებში რამდენიმე მოდებატე უნდა იყოს და არა იმ რაოდენობის, რაც ვიხილეთ და ვადევნებთ თვალს. ამის შემდეგ ტარდება საზოგადოებრივი გამოკითხვა. საზოგადოება აფასებს დებატების შედეგებს და არა მხოლოდ ხელისუფლების მხარდამჭერი პოლიტიკური ჯგუფები.

დებატებში ოპოზიციის მონაწილეობა-არმონაწილეობას მე ცოტა სხვაგვარად ვუყურებ. დღეს ოპოზიციურ აზრს, არა მარტო პოლიტიკურსა და საზოგადოებრივს, ნაკლებად აქვს საშუალება ელაპარაკოს იმ აუდიტორიას, რომელსაც სახელისუფლებო არხები ფარავენ. თუ გვინდა საზოგადოების იმ ნაწილს გავაგებინოთ რამე, რომელიც ხელისუფლებას ყოველთვის და ყველაფერში უჭერს მხარს და მხოლოდ სახელისუფლებო არხებს უყურებს, ოპოზიციამ ამ დებატებში უნდა მიიღოს მონაწილეობა. არა იმიტომ რომ რამე შეიცვლება, არამედ იმიტომ თუნდაც, რომ საზოგადოება მეტად იყოს ინფორმირებული იცოდეს რეალურად რა ხდება ქვეყანაში.

თუ გვინდა საზოგადოების იმ ნაწილს გავაგებინოთ რამე, რომელიც ხელისუფლებას ყოველთვის და ყველაფერში უჭერს მხარს და მხოლოდ სახელისუფლებო არხებს უყურებს, ოპოზიციამ დებატებში უნდა მიიღოს მონაწილეობა. არა იმიტომ რომ რამე შეიცვლება, არამედ იმიტომ თუნდაც, რომ საზოგადოება მეტად იყოს ინფორმირებული იცოდეს რეალურად რა ხდება ქვეყანაში

რას აკეთებს ხელისუფლება თუნდაც განათლების სისტემაში, რაც არ ჩანს. ახლა ვხედავთ იმას, რომ ხელისუფლებამ განათლების რეფორმის ერთ ერთ მიზნად ის შენობები დაასახელა, რომელიც თბილისში პრესტიჟულ უბნებშია განლაგებული.

როცა ხელისუფლება თავად არჩევს ვინ შეიძლება მიიღოს მონაწილეობა დებატებში, ესეც გაუგებარია. „რუსთავი-2“-ზე დებატებში მართალია დროის ფაქტორი არ მუშაობს, მასში მონაწილეებს გარკვეული დრო აქვთ გამოყოფილი, მაგრამ ამ დებატებში ხელისუფლება იგებს რაოდენობრივად.

ტვ.იმედზე დებატებისას დროის ფაქტორს მნიშვნელობა არ აქვს, მაგრამ პრემიერმა ამ დებატებში იმაზე მეტი დრო გამოიყენა, ვიდრე დებატებში მისმა მონაწილე ოპონენტებმა. აქაც დებატების პრინციპი დარღვეული იყო.

- დებატების თავისებურებების თემას შევეხეთ, განათლების რეფორმით უნდა გავაგრძლოთ საუბარი.

ამ თემაზე ბევრი კი ითქვა, მაგრამ, თქვენ რა შთაბეჭდილება დაგრჩათ ხელისუფლების მიერ განათლების სფეროში დაწყებულ რეფორმაზე, რომელმაც ბევრი უნივერსიტეტისთვის ის შედეგი უკვე დააყენა, რომელიც რეალურად უნივერსიტეტებს აქვთ?

- განათლების სისტემას რეფორმა რომ სჭირდება და ჩვენში განათლება იმ დონეზე არ დგას, რაც სასურველია, ამას ყველა აღიარებს.

როდესაც ხელისუფლება ოპონეტებისგან განათლების რეფორმის საკითხებში არგუმენტებს ითხოვს, არადა, ხელისუფლებამ, რომელმაც განათლების სფეროში რეფორმა დაიწყო, თავად არ წარმოუდგენია იმის არგუმენტები, რის გამო დაიწყო განათლების სისტემაში რეფორმა. ჩვენ ხელისუფლებისგან არ მოგვისმენია არგუმენტირებული დასაბუთება იმისა, თუ რას ეფუძნება მის მიერ განათლების სისტემაში დაწყებული რეფორმა.

როდესაც ხელისუფლება ამბობს რომ ჩვენში აკადემიური წრეების მცირე რესურსია, მაგრამ, ეს რეალობაა. ახლა, შესაძლოა, საუბარი იყოს ამ რესურსის ეფექტურად გამოყენებაზე. ამ რესურსის ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონებში გადანაწილებაზე საუბარი. თბილისიდან რომ პროფესორი ქუთაისში, ან ზუგდიდში ჩავა, მას უამრავი სოციალური პრობლემა ექნება, გარდა ამისა, ასეთ სწავლებაზე გადასვლას ის ხარისხი აღარ ექნება, რომელიც გვინდა და საჭიროა.

როდესაც ხელისუფლება ოპონეტებისგან განათლების რეფორმის საკითხებში არგუმენტებს ითხოვს, არადა, ხელისუფლებამ, რომელმაც განათლების სფეროში რეფორმა დაიწყო, თავად არ წარმოუდგენია იმის არგუმენტები, რის გამო დაიწყო განათლების სისტემაში რეფორმა. ჩვენ ხელისუფლებისგან არ მოგვისმენია არგუმენტირებული დასაბუთება იმისა, თუ რას ეფუძნება მის მიერ განათლების სისტემაში დაწყებული რეფორმა

პრემიერს იურიდიული განათლება აქვს, თანაც გერმანიაში მიღებული, მაგრამ, როცა მისი გუნდი პარლამენტში იღებს კანონებს, რომლითაც ტროტუარზე დგომა არის დასჯადი, ისევე არ მოუტანს არც ეს კანონი და არც წარმოდგენილი სახით განათლების რეფორმა განათლების სისტემას, რაზეც ახლა მსჯელობენ.

ასე იმიტომ ვიქრობ, რომ არ ჩანს სრულად და მთლიანობაში გააზრებული განათლების რეფორმა, რომელიც წარმოგვიდგინეს და რომლის განხორციელება უკვე დაწყებულია.

რასაც ვუსმენთ, გამოდის რომ ხელისუფლებას განათლების რეფორმის განხორციელებისას ორი მიზანი ჰქონდა - 1. შენობა-ნაგებობების დასაკუთრება, „ქართული ოცნების“ რომელიღაც ფრთას უნდა ამ ნაგებობების დაპატრონება. როგორც ჩანს, ივანიშვილმა ყურად იღო სტუ-ს პროფესორების ის წერილი, რომლითაც მათ მას მიმართეს, რის გამოც არ შედგა თსუ-სა და სტუ-ს გაერთიანება. 2. როგორც ჩანს, რეფორმის ერთ ერთი მიზანი იყო სტუდენტობის დედაქალაქიდან გაყვანა.

როგორც ჩანს, ხელისუფლება ხედავს, რომ განწყობები ახალგაზრდებში მის სასარგებლოდ მაინცა და მაინც არ იცვლება. ხელისუფლებას ესმის რომ ყველა პოლიტიკურ პროცესში სტუდენტობას აქვს გადამწყვეტი სიტყვა და სწორედ ამიტომ უნდათ მათი დედაქალაქიდან გარიდება.

როგორც ჩანს, ხელისუფლება ხედავს, რომ განწყობები ახალგაზრდებში მის სასარგებლოდ მაინცა და მაინც არ იცვლება. ხელისუფლებას ესმის რომ ყველა პოლიტიკურ პროცესში სტუდენტობას აქვს გადამწყვეტი სიტყვა და სწორედ ამიტომ უნდათ მათი დედაქალაქიდან გარიდება

- გასულ კვირას ირანის საელჩომ საქართველოში აღინიშნა 410 წლის წინ საქართველოდან ირანში ძალადობრივი გზით დეპორტირებული მოსახლეობის მორიგი წლისთავი, რაც „ჩასვლადაა“ შეფასებული.

ამ ღონისძიების ფარგლებში ირანის ისლამური რესპუბლიკის 47-ე წლისთავის ფარგლებში თბილისის ანძა ირანის ისლამური რესპუბლიკის ფერებში იყო განათებული.

ამ თემას ქართულ საზოგადოებას საკმაოდ კრიტიკული დამოკიდებულება და რეაქცია ჰქონდა. თქვენ როგორ შეაფასებდით იმას, რაც თბილისში ირანის საელჩოში 410 წლის წინ საქართველოდან ირანში ქართველების ძალადობრივი „ჩასვლის“ აღნიშვნას მოჰყვა?

- გნებავთ, ემოციურად, გნებავთ პოლიტიკარად მომხდარი დიდი გაუგებრობაა. მე როგორც ამ ქვეყნის ერთ მოქალაქეს მომხდარი მაკვირვებს. საქართველოსა და ირანს შორის ურთიერთობა ყოველთვის იყო პრობლემატური. მაგრამ, ჩვენი პარტნიორები თეირანსა და თბილისს შორის ურთიერთობას გაგებით ეკიდებოდნენ. შეიძლება ასეც ითქვას, თვალს ხუჭავდნენ ჩვენ ურთიერთობებზე.

გასაგებია რომ ჩვენი პრემიერი თეირანში სამგვლოვიარო ღონისძიებებზე იყო ჩასული, მაგრამ, ფაქტია რომ ამ ვიზიტების ფარგლებში იგი შეხვდა იმ ადამიანებს, რომლებიც ისლამური რესპუბლიკის უმაღლესი ხელისუფლების წარმომადგენლები არიან და რბილად რომ ვთქვათ, დასავლეთის მიერ ოპონენტებად არიან მიჩნეული.

ირანის საელჩოს მიერ ორგანიზებული ღონისძიება არა მხოლოდ ისტორიის გაყალბებაა, გვაჩვევენ იმას რომ ეს ტრაგიკული ისტორია დავიწყებას შეიძლება მიეცეს და ჩვენ ასეთ ამბებთან მიმართებაში უფრო შემგუებლები უნდა ვიყოთ.

ირანის საელჩოს მიერ ორგანიზებული ღონისძიება არა მხოლოდ ისტორიის გაყალბებაა, გვაჩვევენ იმას რომ ეს ტრაგიკული ისტორია დავიწყებას შეიძლება მიეცეს და ჩვენ ასეთ ამბებთან მიმართებაში უფრო შემგუებლები უნდა ვიყოთ

თუ ჩვენ ასეთ რამეს შევეჩვიეთ, ასეთ შემთხვევაში საზოგადოებას რეაქცი აღარ ექნება საქართველოს მხრიდან აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის დამოუკიდებლობის აღიარებაზე. და ეს ხდება იმის ფონზე როცა აფხაზეთის რკინიგზის აღდგენაზეა საუბარი.

გასაგებია, რომ ირანის საელჩოს შეუძლია რაღაც თარიღების ჩვენთან აღნიშვნა, მაგრამ ასეთი ღონისძიებები ზომიერების ფარგლებში მაინც უნდა ტარდებოდეს.

- თუ თქვენს ლოგიკას გავყვებით, თუ ასე გავაგრძელეთ, არც ისაა გამორიცხული გასული საუკუნის 90-იან წლებში აფხაზეთიდან დევნილების რომელიღაც წლისთავის აღნიშვნაც მოგვთხოვოს ჩრდილოელმა მეზობელმა?

- სწორედ მაგას ვამბობ. დღეს მსოფლიოში აბსოლუტურად სხვა პოლიტიკური რეალობაა. ირანის ისლამურმა სახელმწიფომ ქუჩაში ათასობით ადამიანი მოკლა, სხვადასხვა მონაცემებით მსხვერპლი 25-30 ათასი ადამიანია.

ევროპაში და მსოფლიოში ახალი პოლიტიკური რეალობა ყალიბდება. ჩვენ ახლა არავინ არაფერს გვთხოვს, არც უკრაინის ომში ჩართვას გვთხოვდა ვინმე როგორ ხელისუფლება ამტკიცებდა.

ირანის საელჩოს მიერ თბილისში ჩატარებული ღინისძიება ყოველგვარ ზომიერებასა და გონიერებას სცილდება. არ ვიცი ეს ღონისძიება ირანის ინტერესებში რამდენად იყო, მაგრამ, ფაქტია რომ არანაირად არ იყო და შეურაცმყოფელიც კი იყო საქართველოს სახელმწიფოსთვის.

ირანის საელჩოს მიერ თბილისში ჩატარებული ღინისძიება ყოველგვარ ზომიერებასა და გონიერებას სცილდება. არ ვიცი ეს ღონისძიება ირანის ინტერესებში რამდენად იყო, მაგრამ, ფაქტია რომ არანაირად არ იყო და შეურაცმყოფელიც კი იყო საქართველოს სახელმწიფოსთვის

სამწუხაროდ, საქართველო საერთაშორისო პოლიტიკაში საერთოდ, არანაირ როლს არ თამაშობს. ოფიციალური თბილისი ცდილობს არ გააღიზიანოს არც ერთი მხარე, მარტო ამაზე არაა საუბარი, საუბარია პოზიციის გამოხატვაზე. საქართველო პოზიციასაც კი არ აფიქსირებს

- მიუნჰენში დასრულდა უსაფრთხოებიბს ყოველწლიური კონფერენცია, იგი მრავალმხრივ საინტერესო იყო.

შემფასებლების უმეტესობა თვლის, რომ შარშანდელისგან განსხვავებით „აშშ-მ ევროპა დაამშვიდა.“ ევროპამ სამი პრიორიტეტი დაასახელა - ევროკავშირის გაფართოება, უკრაინის დახმარება და უსაფრთხოების ახალი სისტემის შექმნაზე ზრუნვა.

საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრი მაკა ბოჭორიშვილი იმყოფებოდა კონფერენციაზე და მთავარი რაც თქვა ის იყო, რომ საქართველოს ისეთი გეოგრაფია აქვს, მისი სატრანზიტო შესაძლებლობები უნდა იყოს გათვალისწინებული.

მაგრამ, ახლა ვხედავთ, რომ აზიიდან ევროპაში კავკასიის გავლით ტრანზიტის ალტერნატივაც გამოჩნდა. მხედველობაში მაქვს ზანგეზური კორიდორი, რომლის უსაფრთხოების უზრუნველყოფაზე ამერიკული კერძო კომპანიის ჯარისკაცები იზრუნებენ.

ფაქტია, რომ მოუნჰენმა აჩვენა რომ დღევანდელ მსოფლიოში უსაფრთხოების ახალი სისტემა ყალიბდება. საქართველო არც სატრანზიტო და არც უსაფრთხოების ფორმატებში არ განიხილება. თქვენ როგორ შეაფასებდით მიუნჰენის კონფერენციის შედეგებს?

- კონფერენციაზე ამერიკელებმა მართლაც შეცვალეს ტონი ევროპელების მიმართ. როგორც ჩანს, ამერიკაში გააცნობიერეს რომ ევროპას ანგარიში უნდა გაეწიოს როგორც უკრაინის საკითხში, ასევე ბევრს ისეთ საკითხებში, რომლებშიც აშშ-სა და ევროპის ინტერესები ერთმანეთს ემთხვევა.

თავის დროეზე სსრკ-ს მიმართ რეიგანის პოლიტიკა აბსოლუტურად განსხვავდება იმ პოლიტისაგან, რომელსაც ახლა რუსეთის მიმართ ახორციელებს. რეიგანი ცდილობდა ევროპასთან ერთად დაპირისპირებოდა სსრკ-ს. ამით იყო იგი პოპულარული. ახლა ტრამპის ფორმულაა - ერთი ყველას წინააღმდეგ. ტრამპი ლამის მთელ მსოფლიოს დაუპირისპირდა. ევროპაშიც საინტერესო პროცესებია დაწყებული.

ევროპა განვითარებული დემოკრატიების კონტინენტია, იქ ბევრი საკითხი საზოგადოებასთანაა შესათანხმებელი და საზოგადოების აზრს ითვალისწინებენ. ამით განსხვავდება ავტორიტარული ქვეყნებისგან ევროპის დემოკრატიული მმართველობა.

რაც შეეხება იმას, ამ გადანაწილებაში საქართველო რა როლს თამაშობს. სამწუხაროდ, საქართველო საერთაშორისო პოლიტიკაში საერთოდ, არანაირ როლს არ თამაშობს. ოფიციალური თბილისი ცდილობს არ გააღიზიანოს არც ერთი მხარე, მარტო ამაზე არაა საუბარი, საუბარია პოზიციის გამოხატვაზე. საქართველოს პოზიციასაც კი არ აფიქსირებს.

ხელისუფლებას იმიტომ ჰქვია ხელისუფლება, რომ ქვეყანაში დიდი ეკონომიკური პროექტების განხორციელებაზე უნდა იზრუნოს და ის შესაძლებლობები, რომელიც ამ თვალსაზრისით არსებობს, გამოიყენოს

ის, რაც ქალბატონმა მაკა ბოჭორიშვილმა ილაპარაკა, ეს არა თუ ხელისუფლების წარმომადგენელმა, არამედ ნებისმიერმა ქართველმა სადმე შეიძლება თქვას. მხედველობაში მაქვს ის, რომ საქართველოს კარგი გეოგრაფია აქვს და ასე შემდეგ.

კარგ გეოგრაფიას გამოყენება უნდა, თუ საქართველოში არ შეიქმნა იმის პირობები რომ გეოგრაფიის პოტენციალი იქნას გამოყენებული, გეოგრაფია, გეოგრაფიად დარჩება.

ჩვენ ჩვენი ხელისუფლება იმას გვახსენებს, არაბებზე გაყინულ მიწებზე რამდენი ბინაა უკვე გაყიდული, არადა, ერევანში ვიცე-პრეზიდენტ ვენსის ვიზიტის შედეგად სომხეთში უზარმაზარი ეკონომიკური პროექტები იქნა ჩატანილი, რომელთა განხორციელება მალე დაიწყება.

საუბარია 9 მილიარდის ატომური ელექტრო საგურის მშენებლობაზე, ჩიპებისა და დრონების წარმოებაზე და ასე შემდეგ და ასე შემდეგ.

ხელისუფლებას იმიტომ ჰქვია ხელისუფლება, რომ ქვეყანაში დიდი ეკონომიკური პროექტების განხორციელებაზე უნდა იზრუნოს და ის შესაძლებლობები, რომელიც ამ თვალსაზრისით არსებობს, გამოიყენოს.

ჩვენ ხელიდან ვუშვებს შანს იმისა, საქართველო იყოს არა მარტო ყურადღების ცენტრში, არამედ დიდი მოთამაშეების ინტერესებში, ამგვარი ვითარება მხოლოდ ერთ ქვეყანას, რუსეთს აძლევს ხელ. სამწუხაროდ, დღეს ასეას.

- დამკვირვებელთა ნაწილი მიიჩნევს რომ „ვენსის ვიზიტი კავკასიაში საქართველოს გვერდის ავლით ჩვენთვის გეოპოლიტიკური კატასტროფაა“.

თქვენ ასე ფიქრობთ?

- ყოველ შემთხვევაში, ის რომ აშშ-ს ვიცე-პრეზიდენტი საქართველოში არ ჩამოვიდა, ეს არის დანარჩენი სამყაროსთვის გარკვეული ორიენტირი. ორიენტირი იმის რომ აშშ-ს დღევანდელი ადმინისტრაცია საქართველოსთან, რბილად რომ ვთქვათ, მეგობრულ ურთიერთობაში არ არის.

გეოგრაფიის გარდა, საქართველო დღეს მიზიდულობის არანაირ ცენტს არ წარმოადგენს. თუ დასავლეთს ჩვენი არც გეოგრაფიის ინტერესიც არ აქვს, ეს ჩვენთვის ძალიან ცუდი იქნება.

ახლა როცა ზანგეზურის კორიდორის თემა ასე აქტუალურია, ქართულ მხარეს მეტი აქტიურობა მართებს როგორც ევროპაში, ისე ამერიკაში. ამის მსგავს რამეს კი, ჯერჯერობით, ვერაფერს ვერ ვხედავთ.

„ინტერპრესნიუსი“

კობა ბენდელიანი