ვახტანგ ხმალაძე - ეუთო/ოდირის პასუხი საარჩევნო სისტემასთან დაკავშირებით ოპოზიციის წინადადებაზე სავარაუდოდ, ამ თვის ბოლომდე უნდა იყოს

საშინაო პოლიტიკის აქტუალურ თემებზე „ინტრეპრესნიუსი“ კონსტიტუციონალისტ ვახტანგ ხმალაძეს ესაუბრა.

- ბატონო ვახტანგ, ვხედავთ, რომ საარჩევნო სისტემასთან დაკავშირებით ხელისუფლება და ოპოზიცია ვერ თანხმდებიან. ოპოზიციის ნაწილი ხელისუფლებას დროის გაყვანაში ადანაშაულებს.

საერთოდ, საარჩევნო წელს საარჩევნო კანონმდებლობაში ცვლილებების შეტანა რეკომენდებული არაა, მაგრამ სხვა ქვეყნებსაც თუ გადავხედავთ, ამგვარი რამ ხშირად ხდება არამდგრადი დემოკრატიის ქვეყნებში სწორედაც რომ დემოკრატიის ხარისხის გასაუმჯობესებლად.

თქვენი აზრით, ჩვენი კანონმდებლობის გათვალისწინებით საარჩევნო საკანმდებლობაში ცვლილებების შეტანის ბოლო ვადა სავარაუდოდ, როდის შეიძლება ამოიწუროს?

- კანონით არ არის დადგენილი ის ვადა, თუ როდის აღარ შეიძლება საარჩევნო კანონმდებლობაში ცვლილებების შეტანა. თუმცა, არსებობს ვენეციის კომისიის, ევროსაბჭოს რეკომენდაციები. საუკეთესო პრაქტიკად ითვლება საარჩევნო კანონმდებლობა არ უნდა შეიცვალოს არჩევნებამდე ბოლო ერთი წლის განმავლობაში. ანუ, ცვლილებები უფრო ადრე უნდა იქნას შეტანილი.

კანონით არ არის დადგენილი ის ვადა, თუ როდის აღარ შეიძლება საარჩევნო კანონმდებლობაში ცვლილებების შეტანა

ეს არ ეხება მხოლდ ტექნიკური ხასიათის ცვლილებებს, რომლებიც რაღაცის დასაზუსტებლად, ან გასაუმჯობესებლად შედის ხოლმე საარჩევნო კანონმდებლობაში. ჩემს მიერ ნათქვამი ეხება არსებით საკითხებს. ისეთ საკითხებს, როგორიცაა საარჩევნო სისტემა, წარმომადგენლობა საარჩევნო კომისისებში, ანუ ის, რაც გავლენას ახდენს არჩევნების შედეგებზე.

თუმცა, ეს არის რეკომენდაცია და სასურველია ასე ხდებოდეს, მაგრამ ჩვენ უკვე დიდი ხანია ვართ ისეთ მდგომარეობაში, როდესაც არჩევნების წლის განმავლობაში იწყება ხოლმე ყველაზე უფრო აქტიური ფაზა საარჩევნო კანონმდებლობაში ცვლილებების შეტანის, რაც ძალიან ცუდი პრაქტიკაა.

- ვხედავთ, რომ ოპოზიციაშიც და ხელისუფლებაშიც არის მოლოდინი თუ რა პასუხი ექნება ეუთო-ს ოდირს ოპოზიციის კითხვაზე. ფაქტია, რომ ოდირის პასუხი აშკარად იგვიანებს.

ევროპულმა სტრუქტურებმა საქართველოს ხელისუფლებას ბოლო პერიოდში საკმაოდ ბევრ თემაზე სერიოზულად უსაყვედურეს. რჩება შთაბეჭდილება, რომ საარჩევნო სისტემასთან დაკავშირებით ოდირის პასუხი ხელისუფლებისთვის ისეთი მწარე და მტკივნეული არ იქნება, როგორი მოლოდინიც აქვს ოპოზიციას. ამ თემაზე თქვენ რას იტყოდით?

- ვერ გეტყვით, რომ მე ასეთი განცდა მაქვს. კითხვა, რომელიც ოპოზიციამ ოდირს გაუგზავნა არის ძალიან კონკრეტული - შეესაბამება თუ არა, ან ეწინააღმდეგება თუ არა გერმანული მოდელის პრინციპებზე დაფუძნებული კანონპროექტი კონსტიტუციას.

ამ კითხვაზე პასუხი უნდა იყოს - ან კი, ან არა. არ ვიცი, რატომ იგვიანებს ეს პასუხი. ჩემი ვარაუდით, ოდირის პასუხის დაგვიანება შესაძლოა უკავშირდებოდეს იმ საშობაო და საახალწლო არდადაგებს, რომელიც ევროპის ყველა ქვეყანაშია.

ევროპაში ორი კვირის განმავლობაში პოლიტიკური სტრუქტურები ისვენებენ საქმეებისაგან.

ჩემი ვარაუდით, ოდირის პასუხის დაგვიანება შესაძლოა უკავშირდებოდეს იმ საშობაო და საახალწლო არდადაგებს, რომელიც ევროპის ყველა ქვეყანაშია

- თქვენი დაკვირვებით, ოდირის პასუხი როდის შეიძლება მოვიდეს?

- ოდირის პასუხი, სავარაუდოდ, ამ თვის ბოლომდე უნდა იყოს. ასე იმიტომ ვფიქრობ, რომ ეს არ არის ის საკითხი, რომელიც წარმოადგენს იურიდიულად განსაკუთრებით რთულ თემას.

- გასული წლის 23 დეკემბერს საქართველოს ხელისუფლებამ, აშშ-ს კონგრესისაგან ორპარტიული მხარდაჭერის მქონე წერილი მიიღო. მასში დადებითად იყო შეფასებული ხელისუფლების მიერ გადადგმული ნაბიჯები, მაგრამ ასევე საუბარი იყო იმაზე, რომ საქართველოს გარკვეული პრობლემები აქვს დემოკრატიის განვითარებაში და სამართლიანობის დამკვიდრების საკითხებში.

აშშ-მ ხელისუფლებას მოუწოდა პოლიტიკური ზეგავლენისაგან გაანთავისუფლოს სასამართლო და პროკურატურა და შეუნარჩუნოს მას პოლიტიკური დამოუკიდებლობა.

ვხედავთ, რომ მმართველი გუნდი მიესალმა გენპროკურორის თანამდებობაზე ირაკლი შოთაძის დაბრუნებას. თქვენ როგორ შეაფასებდით ჩვენი სტრატეგიული პარტნიორების 23 დეკემბრის განცხადების ფონზე ხელისუფლების იმ ნაბიჯს, რაც გენპროკურორად ირაკლი შოთაძის დაბრუნებას უკავშირდება?

- თუ შეიძლება, ჯერ თავად ამ განცხადებაზე ვიტყვი ორიოდ სიტყვას. ამ განცხადების კომენტირებისას ჩვენ მოწმენი გავხდით, რომ მასზე სხვადასხვა შეფასებები ჰქონდათ ერთი მხრივ ხელისუფლების, ხოლო მეორე მხრივ ოპოზიციის წარმომადგენლებს.

ერთი და იგივე ტექსტი დიამეტრალურად განსხვავებულად იყო შეფასებული. ელემენტარული რამაა, ამა თუ იმ განცხადების შეფასებისას ჩვენ უნდა დავეყრდნოთ იმ წესებს, რომელიც ჩვენ გვაძლევს საშუალებას შევაფასოთ ერთი სახელმწიფოს ორგანოს მიერ მეორე სახელმწიფოს მიმართ გამოთქმული გარკვეული მოსაზრება ან რაღაც შეფასება.

როცა ასეთი განცხადებები კეთდება, როგორც წესი, მასში არ ხვდება მკვეთრი შეფასებები, პირდაპირ არ ერქმევა რაღაც მოვლენებს სახელი. ისინი ისეთი ფორმით კეთდება, რომ იოლად იკითხება ის, რომ ეს არის მეგობრის მიმართვა მეგობრის მიმართ. ასეთ განცხადებებში არ გამოიყენება ხოლმე მკვეთრი შინაარსის მქონე შეფასებითი სიტყვები.

მაგრამ, ერთი რამ სრულიად აშკარაა - მიმართვის არც ერთ შეფასებაში არ იქნება საუბარი დემოკრატიაზე, თუ იმ ქვეყანას, რომელსაც აფასებენ, არ აქვს დემოკრატიის პრობლემები. არ იქნება საუბარი კორუფციაზე, თუ არ არის კორუფციის პრობლემები. არ იქნება საუბარი სასამართლოზე პოლიტიკურ ზემოქმედებაზე, თუ ქვეყანაში არ არის სასამართლოზე პოლიტიკური ზემოქმედება.

მიმართვის არც ერთ შეფასებაში არ იქნება საუბარი დემოკრატიაზე თუ იმ ქვეყანას, რომელსაც აფასებენ, არ აქვს დემოკრატიის პრობლემები. არ იქნება საუბარი კორუფციაზე, თუ არ არის კორუფციის პრობლემები. არ იქნება საუბარი სასამართლოზე პოლიტიკურ ზემოქმედებაზე, თუ ქვეყანაში არ არის სასამართლოზე პოლიტიკური ზემოქმედება

როდესაც საუბრობენ, რომ მნიშვნელოვანია გაგრძელდეს დემოკრატიული რეფორმები, ეს ნიშნავს იმას, რომ დემოკრატიული რეფორმების გაგრძელების საკითხში კითხვები არსებობს.

მნიშვნელოვანია, რომ სასამართლო არ იყოს პოლიტიზებული და სასამართლო არ იყოს პოლიტიკური ზემოქმედების ქვეშ. ამ ტიპის განცხადებები სწორედაც რომ იმას ნიშნავს, რომ სასამართლო პოლიტიზებულია და პოლიტიკურ ზემოქმედებას განიცდის.

ამიტომაა მნიშვნელოვანი აშშ-ს მხრიდან გაკეთებული ორპარტიული განცხადება, სადაც ერთმანეთთან კონკურენციაში მყოფი ორივე პარტია თანხმდება იმაში, რომ საქართველოში არის ის პრობლემები, რაზეც წერილშია საუბარი.

- რაც შეეხება შოთაძის კანდიდატურის გენპროკურორად დაყენებას?

- ეს იქნება შოთაძის ამბავი ან ის, რაც სულ ცოტა ხნის წინ მოხდა, - მხედველობაში მაქვს პარლამენტში უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეთა შერჩევა და დამტკიცება, როდესაც საქმე ეხება სასამართლოს, პროკურატურას, გნებავთ ძალოვან უწყებებს, ამ დროს უაღრესად მნიშვნელოვანია ამ უწყებების ხელმძღვანელი პირები, როგორც თავად უწყებაში მომსახურე პირები, იყვნენ პოლიტიკურად მაქსიმალურად ნეიტრალურები და ეს უნდა იყოს უზრუნველყოფილი პირველ ყოვლისა იმით, რომ ქვეყნის პოლიტიკურმა ხელისუფლებამ უნდა თქვას უარი ამ პირებზე პოლიტიკურ ზემოქმედებაზე.

ამაზე მნიშვნელოვანი არის ის, რომ თავად ეს პირები უნდა იყვნენ ისეთნი, რომლებიც ვერ და არ მოექცევიან პოლიტიკური ზეგავლენის ქვეშ. ხელისუფლებას ყოველთვის შეიძლება ჰქონდეს იმის სურვილი, რომ პროკურორები და მოსამართლეები ემორჩილებოდნენ მის პოლიტიკურ ზეგავლენას.

რაც შეეხება შოთაძეს. შოთაძე ჩვენ ერთხელ უკვე გამოვცადეთ და ვიცით რამდენად ემორჩილება ან არ ემორჩილება პოლიტიკურ ზეგავლენას. ჩემთვის ძნელად წარმოსადგენია რომ შოთაძე არ მოუსმენს ქვეყნის პოლიტიკურ მმართველებს.

თუ ჩვენ ამ თემაზე ქაღალდზე დაწერილს შევხედავთ, მხედველობაში მაქვს ის, რაც გვიწერია კონსტიტუციაში და კანონებში, სრულად არის უზრუნველყოფილი მოსამართლეთა დამოუკიდებლობა.

შოთაძე ჩვენ ერთხელ უკვე გამოვცადეთ და ვიცით რამდენად ემორჩილება, ან არ ემორჩილება პოლიტიკურ ზეგავლენას. ჩემთვის ძნელად წარმოსადგენია რომ შოთაძე არ მოუსმენს ქვეყნის პოლიტიკურ მმართველებს

მაგრამ, თუ მოსამართლეს თავად არ უნდა რომ იყოს დამოუკიდებელი, მაპატიეთ და ეს ქაღალდზე დაწერილი რას უშველის?

თუ მოსამართლე თვალებში უყურებს ძალაუფლების მქონეთ და იმაზე ფიქრობს ისე მოიქცეს, რომ მათ რამე ესიამოვნოთ, რა დამოუკიდებლობაც გინდა მათ მიანიჭე, ის დამოუკიდებელი არ იქნება.

ჩვენ გვაქვს ორი პრობლემა - პირველი - ხელისუფლებამ თავად არ უნდა სცადოს პოლიტიკური ზეგავლენა მოახდინოს სასამართლოზე, პროკურატურაზე, და მეორე, ამ უწყებებში ისეთი ადამიანები უნდა დაინიშნონ, რომლებიც არ დაექვემდებარებიან ხელისუფლების მხრიდან ზემოქმედების მცდელობას.

ხელისუფლებამ თავად არ უნდა სცადოს პოლიტიკური ზეგავლენა მოახდინოს სასამართლოზე, პროკურატურაზე, ამ უწყებებში ისეთი ადამიანები უნდა დაინიშნონ, რომლებიც არ დაექვემდებარებიან ხელისუფლების მხრიდან ზემოქმედების მცდელობას

- რასაც ამბობთ, კარგი მოსასმენი კია, მაგრამ საკმაოდ ძნელად რეალიზებადი რომაა, ჩემზე კარგად იცით...

- გეთანხმებით რომ ძნელად რეალიზებადი პრობლემაა, მაგრამ ფაქტია, რომ ეს მთელი საზოგადოების პრობლემაა. ეს არ არის მხოლოდ ცალკეული პირების პრობლემა.

ამ თემებზე მე ყურადღებას იმის გამო ვამახვილებ, რომ ვიცი და მჯერა, რომ ჩვენს საზოგადოებაში არიან ადამიანები, რომლებიც მართლაც დამოუკიდებლები არიან საკუთარი გადაწყვეტილებების მიღებისას. ჩვენ უნდა შევეცადოთ ასეთი ადამიანები გამოვარჩიოთ და სწორედ მათ ჩავაბაროთ ეს სფეროები.

ვიცი და მჯერა, რომ ჩვენს საზოგადოებაში არიან ადამიანები, რომლებიც მართლაც დამოუკიდებლები არიან საკუთარი გადაწყვეტილებების მიღებისას

- ახლა ბევრს საუბრობენ იმაზე, რომ შესაძლოა ივანიშვილი პრემიერად დაბრუნდეს. ყოველ შემთხვევაში პრემიერმა გიორგი გახარიამ ამ თემაზე საუბრისას გვირჩია - დაველოდოთ ბოლო სერიის დასასრულს. რა იგულისხმა არავინ იცის, მაგრამ ჩვენ კი ველოდებით...

თქვენი აზრით, დაბრუნდება ივანიშვილი პრემიერის პოსტზე?

- ამაზე ნამდვილად ვერაფერს გიპასუხებთ, არ ვიცი. ერთი რამ კი ჩემთვის სრულიად ცხადია - თავმოყვარე ადამიანი არ უნდა თანხმდებოდეს არათუ პრემიერ-მინისტრობას, არათუ მინისტრობას, არამედ ნებისმიერი თანამდებობის დაკავებას, თუ მას არა ექნება საშუალება თანამდებობრივი ფუნქციები განახორციელოს იმ დამოუკიდებლობის ფარგლებში, რას მას კანონით აქვს მინიჭებული.

თავმოყვარე ადამიანი არ უნდა თანხმდებოდეს არათუ პრემიერ-მინისტრობას, არათუ მინისტრობას, არამედ ნებისმიერი თანამდებობის დაკავებას თუ მას არა ექნება საშუალება თანამდებობრივი ფუნქციები განახორციელოს იმ დამოუკიდებლობის ფარგლებში, რას მას კანონით აქვს მინიჭებული

ჩვენთან კი, სამწუხაროდ, ასეთი ვითარებაა - პრემიერ-მინისტრი, მინისტრები, ნებისმიერი თანამდებობის პირები, მოსამართლეები, პროკურორები, მათი დამოუკიდებლობა კანონით და კონსტიტუციით კი არის უზრუნველყოფილი, მაგრამ ჩვენ ხომ ვხედავთ, რომ ასე არაა.

სამწუხაროდ, არა მხოლოდ ბოლო წლებში, არამედ წინა ხელისუფლების მმართველობისას ასე იყო. მოყოლებული 2004 წლიდან მაღალი თანამდებობის პირი როგორც კი მოიქცეოდა თავისი შეხედულების შესაბამისად, თუ ეს შეხედულება არ შეესაბამებოდა ქვეყანაში იმ პირის შეხედულებებსა და სურვილებს, რომლის ხელშიც კონცენტრირებული იყო ძალაუფლება, როგორც ეს იყო პრეზიდენტ სააკაშვილის დროს, ან მას მერე იმ პირის, რომელსაც ფორმალურადაც კი არანაირი ძალაუფლება არ აქვს, მაგრამ რეალური ძალაუფლების მატარებელია - ასეთი ვითარებაა ივანიშვილის მმართველობისას, - ორივე შემთხვევაში იმ პირს უწევდა თანამდებობის დატოვება.

- საუბარი რა თემითაც დავიწყეთ, იმ თემით მინდა დავასრულოთ. თქვენ გაქვთ მოლოდინი, რომ საარჩევნო სისტემასთან დაკავშირებით ხელისუფლება და ოპოზიცია შეძლებენ იმგვარ პოზიციებზე შეთანხმებას, რომელიც არსებითად იქნება განსხვავებული იმ საარჩევნო სისტემისაგან, რომელიც ახლა გვაქვს?

- არა ვარ დარწმუნებული, რომ საარჩევნო სისტემასთან დაკავშირებით ხელისუფლება და ოპოზიცია კონსენსურ შეთანხმებას მიაღწევენ. გონივრული მიდგომის შემთხვევაში საარჩევნო სისტემასთან დაკავშირებით შეთანხმება აუცილებლად უნდა იქნას მიღწეული, გონივრულობა უნდა გამოიჩინოს როგორც ხელისუფლებამ, ისე ოპოზიციამ.

ჯერჯერობით მე რასაც ვხედავ, საარჩევნო სისტემასთან დაკავშირებით ოპოზიციის ნაბიჯები იყო გონივრული. იყო შეთავაზებები გნებავთ პროპორციულ, გნებავთ გერმანულ საარჩევნო პრინციპებზე დაყრდნობით შეთავაზებული, რომელიც იძლეოდა შესაძლებლობას არჩევნებზე ყველას მიეღო იმდენი, რამდენსაც იმსახურებს. ამიტომ ვამბობ, რომ ოპოზიციის წინადადებები იყო გონივრული.

საარჩევნო სისტემასთან დაკავშირებით ოპოზიციის ნაბიჯები იყო გონივრული. იყო შეთავაზებები, გნებავთ პროპორციული, გნებავთ გერმანულ საარჩევნო პრინციპებზე დაყრდნობით შეთავაზებული, რომელიც იძლეოდა შესაძლებლობას არჩევნებზე ყველას მიეღო იმდენი, რამდენსაც იმსახურებს. ამიტომ ვამბობ, რომ ოპოზიციის წინადადებები იყო გონივრული

ხელისუფლების მხრიდან კი ვხედავთ მცდელობას, რომ შეინარჩუნოს ის უპირატესობა, რომელსაც არსებული სისტემა აძლევს მოქმედ ხელისუფლებას.

თუმცა, ხელისუფლების არაგონივრულობაზე მიუთითებს ის, რომ არსებული საარჩევნო სისტემის დატოვებამ, შესაძლოა, ხელისუფლებას იმაზე გაცილებით მეტი დააკარგვინოს, ვიდრე ის დაკარგავდა - ვთქვათ დაკარგავდა პროპორციულ, ან გერმანულ სისტემაზე გადასვლის შემთხვევაში.

ხელისუფლების მხრიდან კი ვხედავთ მცდელობას, რომ შეინარჩუნოს ის უპირატესობა, რომელსაც არსებული სისტემა აძლევს მოქმედ ხელისუფლებას

ასე მოხდება იმ შემთხვევაში, თუკი ხელისუფლების მოქმედების გამო ოპოზიცია იძულებული გახდება არჩევნებისთვის ერთ გუნდად შეიკრას და ასეთი ერთი გუნდით შეუტიოს ხელუსუფლებას.

რასაკვირველია, შემდგომ, ამ ერთ, მაგრამ ჭრელ პოლიტიკურ გუნდს მოუწევს არსებითი ცვლილებების შეტანა საარჩევნო სისტემაში და რამდენიმე თვის მერე რიგგარეშე არჩევნების ჩატარება, მაგრამ ეს იქნება იძულებითი ნაბიჯი, განპირობებული ხელისუფლების არაგონივრული ქმედებებით.

- ოპოზიცია ისეთი ჭრელია, ძნელი დასაჯერებელია, რომ მთელი ოპოზიციის გაერთიანების პერსპექტივა რეალური იყოს...

- ოპოზიციის გაერთიანების პერსპექტიკა რეალურია. ეს ჩანს ოპოზიციის ლიდერთა ცალკეულ განცხადებებში.

ოპოზიციის გაერთიანების პერსპექტიკა რეალურია

ეს ეხება გნებავთ მაჟორიტარულ ოლქებში ერთი კანდიდატის დაყენებას. ბოლოს და ბოლოს ხელისუფლებაში თვითგადარჩენის ინსტიქტმა ხომ უნდა იმუშაოს.

ინტერპრესნიუსი”

კობა ბენდელიანი

მარკო მიკელსონი - საქართველომ ყურადღების მოსაპოვებლად უნდა იბრძოლოს - პატარა ქვეყნები იმაზე დიდები უნდა ვიყოთ, ვიდრე ფიზიკურად ვართ
ქართული პრესის მიმოხილვა 25.02.2020
ვიქტორ ყიფიანი - ევროკავშირი საქართველოს  რეგიონში მთავარ პარტნიორად მიიჩნევს და აღნიშნავს, რომ საქართველო სრულადაა ჩართული „აღმოსავლეთ პარტნიორობის“  მრავალმხრიან  არქიტექტურაში
როგორ დავაჩქაროთ მდგრადი განვითარების მიზნების განხორციელება აზიასა და წყნარ ოკეანეთში