ქართველები აზერბაიჯანში და ეროვნული ტოლერანტობა

აზერბაიჯანი, რომელიც ცნობილია თავისი ტოლერანტობით, ერთ-ერთია იმ მცირერიცხოვან ქვეყნებს შორის, სადაც უმცირესობების დიდი რაოდენობაა. მრავალი წლის განმავლობაში, სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფები აძლევდნენ თანაცხოვრების კარგ მაგალითს. რელიგია, ენა, კულტურა და ეთნოგრაფია განიხილება როგორც ეროვნული ფასეულობა. ამ ასპექტებზე ბუნებრივია გავლენას ახდენს ადგილობრივი მოსახლეობა, როდესაც ჯგუფი შეიწოვება. აზერბაიჯანში სულ სხვა სიტუაციაა. ყველა პირობა შეიქმნა უმცირესობათა ენების, ჩვეულებებისა და კულტურების შენარჩუნებისა და განვითარების უზრუნველსაყოფად. ჩვენს ქვეყანაში ეთნიკური ჯგუფების წარმომადგენლები თავს ამ ქვეყნის თავისუფლად მოაზროვნე, თანასწორუფლებიან მოქალაქეებად თვლიან. თუმცა, თითოეული ჯგუფი ინარჩუნებს საკუთარი განსხვავებული კულტურის კომპონენტებს, რაც აზერბაიჯანის ეროვნული პოლიტიკის ერთ-ერთ პრიორიტეტად იქცა, მულტიკულტურულ ღირებულებებზე თანმიმდევრული აქცენტით. რა თქმა უნდა, ეს კულტურული შერწყმა აშკარაა შინაურ ცხოვრებაში, ხელნაკეთობებში, სამზარეულოსა და მრავალ ცერემონიაში.[1]

2019 წლის მოსახლეობის უახლესი აღწერის მიხედვით, აზერბაიჯანში 8442 ქართველი (აზერბაიჯანის მოქალაქე) ცხოვრობს.[2] ქართველების უმრავლესობა დასახლდა ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ რაიონებში, კერძოდ გახსა და ზაგატალაში. გახის ოლქის სახელი, ჩვენი ერთ-ერთი ადგილი, სადაც სხვადასხვა ხალხი და ეთნიკური ჯგუფი ერთად ცხოვრობს, პირველად მოისე კალანკათლის „ალბანეთის ისტორიაში“ ჩნდება. ისტორიკოსი, რომელიც მოგვითხრობს IV საუკუნის მოვლენებს, დასახლებას ჰაკუს (გახს) უწოდებს. გახში 59 დასახლებული პუნქტია. ამ თემებში ცხოვრობენ აზერბაიჯანელები, ინგლისელები, ქართველები, სახურიელები, ლეზგები, თურქ-მესხები, რუსები, ავარები და სხვა ეროვნებები.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნულმა ლიდერმა ჰეიდარ ალიევმა ეთნიკური უმცირესობების ლიდერებთან საუბრისას განაცხადა: "როდესაც ჩვენ ვამბობთ აზერბაიჯანს, ვგულისხმობთ მის სიმდიდრეს და ლამაზ ბუნებას. გარდა ამისა, რესპუბლიკის ყველაზე ძვირფასი ქონება არის ხალხი, რომელიც ისინი ცხოვრობდნენ ამ მიწაზე თაობების განმავლობაში და უკავშირებდნენ მას თავიანთ ბედს და ცხოვრებას; ისინი სხვადასხვა ეროვნებისა და რელიგიის ხალხია. რაც უფრო მეტ ადამიანს გააერთიანებს ქვეყანა, მით უფრო მდიდარი გახდება. არ მინდა ჩემს შეხვედრებს მივმართო, როგორც შეკრებები ეროვნული უმცირესობების წარმომადგენლებთან, ეს არის შეკრება აზერბაიჯანის წარმომადგენლებთან და ხალხთან...“[3]

როდესაც ისტორიას გადავხედავთ, შეგვიძლია აღმოვაჩინოთ აზერბაიჯანის პოზიტიური მიდგომის რამდენიმე მაგალითი სხვა ქვეყნების დელეგატების მიმართ. ქართული უმცირესობის წარმომადგენლებმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის (1918-1920 წწ.) სოციალურ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში, რომელიც აზერბაიჯანის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე ბრწყინვალე პერიოდი იყო.

რესპუბლიკის ლიბერალური ეროვნული პოლიტიკა უზრუნველყოფდა საჭირო პირობებს. ADR-ის პარლამენტის შეხვედრებიდან მიღებული ინფორმაციით, დეპუტატებს შორის იყვნენ გერმანიის, ჩეხეთის, საქართველოს და ებრაული ეროვნული საბჭოების წარმომადგენლები. საქართველოს ეროვნული საბჭო, რომელიც შეიქმნა ბაქოში 1918 წლის აპრილში კონსტანტინე მიქელაძის ხელმძღვანელობით, ეწეოდა ქალაქის ქართველ მოსახლეობაში კულტურულ-საგანმანათლებლო საქმიანობას, მათ შორის ქართული სკოლების დაარსებას. საქართველოს ეროვნული საბჭო ყოველთვის ერთგული რჩებოდა აზერბაიჯანის სახელმწიფოს მიმართ და არასოდეს არ ჩაუდენია ანტისახელმწიფოებრივ საქმიანობას. აზერბაიჯანის ეროვნული საბჭოს მიერ 1918 წლის 19 ნოემბერს მიღებული კანონის თანახმად, დეპუტატებს შორის ქართველი მოსახლეობის გრიგორი ივანოვიჩ ცხაკაია იყო მოსალოდნელი. გ. ცხაკაია აქტიურად მონაწილეობდა დისკუსიაში სხვადასხვა თემაზე. 1919 წლის 2 ივნისს 44-ე სესიაზე საქართველოს პარლამენტმა შეცვალა წარმომადგენლობა და ახალ წევრად ვლადიმერ ბრეგაძე დამტკიცდა. გ.ცაკაიას და ვ.ბაგრაძის ქმედებები არ ზღუდავს აზერბაიჯანელი ქართველების მნიშვნელობას ADR-ის ისტორიაში. ქართული სათვისტომოს წარმომადგენლები ბევრს მუშაობდნენ განათლებისა და ჯანდაცვის, ისევე როგორც საზოგადოებრივი ცხოვრების სხვა ასპექტების, მათ შორის სამხედრო მშენებლობის გასაუმჯობესებლად. გარდა ამისა, საერთაშორისო ასპარეზზე აზერბაიჯანი და საქართველო ხშირად თანამშრომლობდნენ დიპლომატიური აღიარებისა და გარე საფრთხეებისგან დაცვის მიზნით.[4]

ტრადიციულად, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტი ხელს აწერს მისალოცი წერილებს ეროვნულ რელიგიურ დღესასწაულებზე და უმცირესობათა დღესასწაულებზე: თანამედროვე აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში, რომელიც ცნობილია როგორც მულტიკულტურალიზმის ერთ-ერთი მისამართი მსოფლიოში, ყველა ეთნიკურმა და რელიგიურმა უმცირესობამ, მათ შორის ქრისტიანულმა საზოგადოებამ, უნდა ისარგებლოს თავისი ეროვნული და სულიერი ფასეულობებით, შეინარჩუნოს თავისი ტრადიციები, ენა და ფართო. შეიქმნა შესაძლებლობები".[5] 2019 წელს საქართველოს პრეზიდენტ სალომე ზურაბიშვილთან შეხვედრაზე პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა განაცხადა, რომ "აზერბაიჯანში მცხოვრები ქართველები და საქართველოში მცხოვრები აზერბაიჯანელები ძალიან მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ ჩვენი ურთიერთობების განვითარებაში" და რომ აზერბაიჯანში მცხოვრები ეროვნული უმცირესობები. მიუხედავად მათი რაოდენობისა, იმყოფებიან სახელმწიფოს ყურადღების ქვეშ.[6]

ჩვენი რესპუბლიკის ექვს სკოლაში, სადაც სულ 1205 მოსწავლე სწავლობს, ამჟამად მხოლოდ ქართული ისწავლება.[7] რესპუბლიკის 13 რაიონში მცხოვრები ეთნიკური ჯგუფების ბავშვებს საშუალება მიეცათ ისწავლონ თავიანთი ეროვნული ადათ-წესები და ტრადიციები. განათლების სამინისტრო, რომელიც იმართება აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კონსტიტუციის, განათლების შესახებ კანონის და ევროპული ქარტიის ღირებულებების კრიტერიუმებით, იყენებს ყველა არსებულ შანსს უმცირესობების ენების, ისტორიისა და კულტურის შესასწავლად.

ათობით გაზეთი და პერიოდული გამოცემა იბეჭდება ეთნიკური უმცირესობების ენებზე. ყოველდღე რადიო და სატელევიზიო შოუები მაუწყებლობს მათ ენაზე. სახელმწიფო რადიო რეგულარულად აწვდის რადიო გადაცემებს ქურთულ, ლეზგიურ, თალიშურ, ქართულ, რუსულ და სომხურ ენებზე, ყველა დაფინანსებული სახელმწიფო ბიუჯეტიდან. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ეთნიკურმა უმცირესობებმა დააარსეს თავიანთი კულტურული ცენტრები თავიანთი ისტორიის, კულტურისა და ტრადიციების შესანარჩუნებლად. შედეგად, ათობით ეროვნული კულტურული ცენტრი ფუნქციონირებს მთელ აზერბაიჯანში.[8] ჩვენ ვგულისხმობთ ისეთ ორგანიზაციებს, როგორიცაა აზერბაიჯანის ქართული სათვისტომო და ქართველ ებრაელთა რელიგიური საზოგადოება.

ნასიბა მირზაევა

[1] აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში მცხოვრები ქართველების სოციალურ-კულტურული ინტეგრაცია არსებულ საზოგადოებაში და მათი თვითიდენტობა. ახალგაზრდა მკვლევართა ჟურნალი № 9 ოქტომბერი 2020. https://jyr.tsu.ge/index.php/Hoome/ebaut/ge/4/9

[2] Əhalinin siyahıyaalınması 2019, CİLD B. Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi. https://www.stat.gov.az/source/demoqraphy/

[3] Ş.Adıgözəlov. Azərbaycanda multikulturalizm siyasəti. Dövlət idarəçiliyi, nəzəriyyə və təcrübə jurnalı, 3(55)2016. https://www.elibrary.az/docs/jurnal/jrn2016_1035.pdf

[4] Эльнур Калбизаде, Грузины в парламенте АДР. Каспiй.-2018.-2 июня.-№99.-С.14-15. https://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2018_3021.htm

[5] İlham Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Bakı şəhəri, 14 aprel 2023-cü il https://scwra.gov.az/az/view/news/11461/prezident-ilham-eliyev-azerbaycanda-butun-etnik-ve-dini-azliqlara-oz-milli-menevi-deyerlerinden-laziminca-faydalanmaq-

[6]Dövlət başçısı: "Azərbaycanda yaşayan gürcülər və Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlılar əlaqələrimizin inkişafı üçün çox önəmli rol oynayırlar" https://report.az/xarici-siyaset/dovlet-bascisi-azerbaycanda-yasayan-gurculer-ve-gurcustanda-yasayan-azerbaycanlilar-elaqelerimizin-inkisafi-ucun-cox-onemli-rol-oynayirlar/

[7]Azsaylı Xalqlarin Folkloru, Bakı 2014, s. 181. https://www.anl.az/el/vsb/pdf/Ar2014-2143.pdf

[8] Azərbaycanda etnik-dini siyasət: tarixdən bu günə. Sosial Tədqiqatlar Mərkəzi https://stm.az/ru/news/292/azerbaycanda-etnik-dini-siyaset-tarixden-bu-gune

მირიან მირიანაშვილი - თუ დასავლეთმა სალომე ზურაბიშვილის პროექტი არ დაქოქა, პრობლემები ხელისუფლებას შეიძლება დაეწყოს არა არჩევნებამდე, არამედ არჩევნების შემდეგ
ოჯახური ძალადობა, სამუშაო ადგილებზე სექსუალური ხასიათის არასასურველი ქცევა, პოლიციის მხრიდან ძალის გადამეტება და ბავშვთა უფლებების დარღვევა - რა შინაარსის ზარები ხორციელდება სახალხო დამცველის „ცხელ ხაზზე“
„პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ ახალი კანონი ამოქმედდა - რა სიახლეები შემოდის პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სფეროში?
ქართული პრესის მიმოხილვა 29.02.2024
„ფარმადეპოში“ გაზაფხულის ფასდაკლებები დაიწყო
კახა ოქრიაშვილი - აზარაშვილის გადაყენება არასაკმარისია - არამხოლოდ მე, არამედ მთელი ჯანდაცვა ვითხოვთ მისი დანაშაულებრივი ქმედებების სიღრმისეულ გამოძიებას!